Literaire Vertaaldagen

09:00 – 09:45 Ontvangst

09:45 – 10:00 Welkomstwoord

10:00 – 12:30 WORKSHOPS            

12:30 – 13:30 Lunch

13.30 – 18.45 SYMPOSIUM

• 13:30 – 13:45 Toespraak Paul Hermans, directeur Literatuur Vlaanderen en Romkje de Bildt, directeur-bestuurder Nederlands Letterenfonds

• 13:45 – 14:45 Keynote 1: Translation in the First Person

  Notes on Speaking for Yourself & Others

  Kate Briggs

• 14:45 – 15:30 Interview: Valse vrienden

  Over schrijven en vertalen

  Fiep van Bodegom (moderator), Luk Van Haute, Manik Sarkar

• 15:30 – 16:00 Pauze

• 16:00 – 16:45 Lezing: Goesting of veeleer trek
  Nationale variatie in het Nederlands als uitdaging voor literair vertalers
  Anne-Sophie Ghyselen

• 16:45 – 17:15 Uitreiking Vertaaltalentprijs

• 17:15 – 18:45 Uit volle borst

  Samenzang o.l.v. Danny Guinan en borrel met hapjes

09:00 – 09:45 Ontvangst

9:45 – 14:00 SYMPOSIUM

• 09:45 – 10:00 Welkomstwoord

• 10:00 – 11:00 Keynote 2: De behouden stem

  Over taal, identiteit & authenticiteit

  Ton Naaijkens
  
  11:00 – 12:00 Keuze tussen: 

  1. Tsjechov in Vlaamse Gebarentaal
     Theatercollectief Olympique Dramatique. (Meer informatie onderaan de pagina.)*

  2. Kunstmatige intelligentie en intelligente kunst
     Een verkennend gesprek over grenzen en mogelijkheden van AI in vertaalde literatuur. Alexandra Koch (moderator), Ana Guerberof Arenas (RUG), Nicolette Hoekmeijer, Yves Vermeulen (Nuanxed)

• 12:00 – 12:15 Pauze

• 12:15 – 13:00 Keuze tussen:

  1. Vertaling als publieke ruimte

     Een uitnodiging om de stad als levend archief te beleven en meerstemmigheid als vertaalgebaar te onderzoeken

     Canan Marasligil

  2. Vertalen in tijden van oorlog
     Exotisme, taal en geweld: dilemma's van een vertaler uit het Arabisch
     Djûke Poppinga

13:00 – 14:00 Lunch

14:00 – 16:30 WORKSHOPS

16:30 – 17:30 Borrel


* “We hebben nieuwe vormen nodig. Nieuwe vormen hebben we nodig, en als die er niet komen, dan maar liever niets” - Konstantin Gavrilovitsj Trepljov

In nauwe samenwerking met de Vlaamse dovengemeenschap maakte het theatercollectief Olympique Dramatique (verbonden aan Toneelhuis Antwerpen) in 2024 [meeuw]: voor het eerst werd een repertoiretekst integraal vertaald en gespeeld in Vlaamse Gebarentaal, door een gemengde cast van dove en horende spelers. De vertaling van deze klassieker van Anton Tsjechov was een waar huzarenstuk; traag maar gestaag vond de vertaaltafel - met regisseur Stijn Van Opstal, twee dove vertalers en twee tolken - een gemeenschappelijke taal.

[meeuw] werd geselecteerd voor het Vlaamse en Nederlandse Theaterfestival en won de Theo d’Or voor de meest grensverleggende podiumprestatie van seizoen 2024-2025. De voorstelling toert nog steeds in binnen- en buitenland, en blijft zo nieuwe ontmoetingen genereren, tussen dove en horende toeschouwers, tussen diverse dovengemeenschappen, en tussen theater en de academische wereld.

Je kunt je dus voor één workshop inschrijven tijdens dit dagdeel. De workshops over specifieke taalrichtingen zijn viceversa workshops waarbij twee moderatoren aanwezig zijn.

Docent: Tine Poesen

Verhalen over draken en andere fantasywerelden vliegen je tegenwoordig om de oren. Ook voor jongeren verschijnen er nog steeds pareltjes in het brede fantasygenre. Maar hoe vertaal je al die nieuwe werelden en neologismen in het Nederlands? In deze workshop duiken we in een wereld waarin treinreizen ook tijdreizen betekent. Een wereld waarin dagen in het noorden al na een paar uur voorbij zijn, en helemaal in het zuiden bijna een week duren. Een wereld waarin te veel tijdsprongen kunnen leiden tot skipshock – en dat is meteen ook de titel van de nieuwste YA-roman van de Ierse auteur Caroline O’Donoghue (bekend van The Rachel Incident/De Rachel-affaire). Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 15 deelnemers

Docenten: Sofie Maertens & Liesbeth Huijer

Sofie en Liesbeth vertalen op dit moment samen een dichtbundel van de Noorse dichter Jon Ståle Ritland. Ze vertellen in deze workshop over hun ervaringen om als Vlaamse en Nederlandse samen te werken. Daarnaast bespreken ze de voor- en nadelen van duovertalingen in het algemeen. Maar als deelnemer ga je ook praktisch aan de slag. Je wordt gekoppeld aan een andere vertaler en samen maak je van tevoren afspraken over de verdeling van het werk en je vertaalt samen de tekst. We bespreken hoe de samenwerking verliep en kijken of en hoe je met z’n tweeën tot één goede vertaling bent gekomen. Om zoveel mogelijk vertalers te kunnen laten deelnemen, kiezen we voor een korte Engelstalige tekst. Je hoeft dus niet professioneel uit het Engels te vertalen om aan deze workshop deel te kunnen nemen. Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 16 deelnemers

Docent: Danny Guinan

In deze workshop vertalen we samen songteksten van Lennaert Nijgh en Spinvis, twee van de beste liedjesschrijvers van Nederland. We leggen hierbij de nadruk op ritme en gevoel, want Danny Guinan voert de vertalingen live uit tijdens het symposium die middag. Er ligt dus een mooie en spannende uitdaging. Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Docenten: Ton Naaijkens en Anna Eble

Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 2 keer 10 deelnemers

Docenten: Annika Johansson en Kim Liebrand

Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 2 keer 10 deelnemers

Docenten:  Francis Mus en Kristen Gehrman

Wat zijn de mogelijkheden, kansen en uitdagingen voor de literair vertaler vandaag? In dit rondetafelgesprek treed je met collega’s in dialoog over enkele belangrijke evoluties in het veld. Werpt de groeiende zichtbaarheid van vertalers vruchten af? Is de invloed van AI en andere technologie een zegen of een vloek? In hoeverre hebben juridische rechten en plichten van en voor vertalers hier een invloed op? Leidt de brede trend van ontlezing tot een kleine maar waardevolle niche van auteurs, lezers en vertalers of zijn traditionele vormen van lezen en schrijven gedoemd om helemaal te verdwijnen? Ter voorbereiding van dit gesprek ontvang je een vragenlijst.

Maximaal 20 deelnemers

Docent: Goedele De Sterck

Artificiële Intelligentie kan vandaag in enkele seconden een volledige vertaalversie genereren. Maar wat verandert dat concreet aan het werk van de literair vertaler? Deze workshop vertrekt vanuit de dagelijkse praktijk en onderzoekt hoe de beschikbaarheid van een onmiddellijke eerste versie het vertaalproces hertekent.

Aan de hand van voorbeelden uit de literaire vertaalpraktijk bekijken we hoe AI kan functioneren als instrument voor documentatie en brontekstanalyse, als hulpmiddel bij het verkennen van vertaalmogelijkheden, als klankbord bij stilistische keuzes en als ondersteuning bij revisie. Daarbij gaat het niet om vervanging, maar om versterking van de menselijke expertise. AI levert geen kant-en-klare oplossingen, maar materiaal waarmee de vertaler kan werken, vergelijken en verder schrijven.

We kunnen niet sneller produceren dan de machine, maar wel onze meerwaarde maximaal benutten: aandachtig lezen, interpreteren, twijfelen, kiezen en beslissen. Want AI kan een tekst genereren. Maar alleen de vertaler kan er literatuur van maken. Ter voorbereiding van deze workshop kies je een vertaald fragment uit eigen werk. Breng je eigen laptop mee.

Maximaal 20 deelnemers

Docenten: Lies Lavrijsen, Henrieke Herber en Claudia Cozzi

Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 2 keer 10 deelnemers

Docent: Janne Van Beek

Veranderende opvattingen over gender en seksualiteit breken maatschappelijke en talige hokjes open. Is het aan de vertaler om dat vacuüm op te vullen en welke middelen heeft die daarvoor ter beschikking? Vertalingen moeten ‘gangbaar’, ‘idiomatisch’ of ‘correct’ zijn, maar hoe vertaal je personages en teksten die afwijken van de norm? Welke deuren opent gender in verschillende talen? In deze workshop gaan we samen op zoek naar taal voor mensen en begrippen die (nog) niet in de Van Dale staan. Deze workshop is toegankelijk voor vertalers in en uit alle talen.

Ter voorbereiding ontvang je een aantal korte opdrachten.

Maximaal 15 deelnemers

Je kunt je dus voor één workshop inschrijven tijdens dit dagdeel. De workshops over specifieke taalrichtingen zijn viceversa workshops waarbij twee moderatoren aanwezig zijn.

Docent: Bette Westera

Workshop met aandacht voor rijm, ritme en muzikaliteit bij het vertalen van prentenboeken. Aan de hand van voorbeelden uit haar eigen oeuvre bespreekt Bette Westera de vertaalproblemen die je tegen kunt komen bij het vertalen van al dan niet rijmende prentenboeken. Met de tips die ze geeft gaan de deelnemers meteen zelf aan het werk. Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Docent: Leen Van Den Broucke

Opvattingen over vertalen, van de vertaler zelf of de cultuur waarin die werkt, laten sporen na in de vertaling. Ontdek ze tussen de regels – hier en elders, vroeger en nu. Ter voorbereiding van deze workshop maak je een vertaalvergelijking.

Docent: Canan Marasligil

Deze workshop herdefinieert vertalen als een artistieke en politieke praktijk, geworteld in zorg, verzet en autonomie. Geïnspireerd door ontmoetingen met straatkunst en poëzie, en dichters en vertalers zoals Don Mee Choi en Sawako Nakayasu, nodigt deze workshop deelnemers uit om vertalen te ervaren als een doorleefde praktijk – een praktijk waarin weigering de vorm van overleving, herovering en verbeelding kan aannemen. De sessie bestaat uit twee delen, beginnend met een presentatie gericht op luisteren. Daarna volgt een actieve, creatieve en gezamenlijke verkenning van dit thema. Aan de hand van groepsoefeningen en begeleide reflectie onderzoeken we wat het betekent om meerdere talen en culturele codes te kennen. We verdiepen ons in onvertaalbaarheid, stilte en ondoorzichtigheid als creatieve en politieke gebaren, we leren weigering te beschouwen als een dekoloniale zorgpraktijk en kijken naar vertalen op eigen voorwaarden. Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een leesopdracht.

Maximaal 20 deelnemers

Docenten: Marijke Arijs en Goedele De Sterck

Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 2x 8 deelnemers

Docenten: Natalia Karpenko en Rien Hamers

Tijdens deze workshop gaan Natalia Karpenko (literair vertaler Nederlands-Oekraïens) en Rien Hamers (literair vertaler Oekraïens-Nederlands en Russisch-Nederlands) in gesprek over de vertaalbaarheid van teksten in Slavische talen in het Nederlands en andersom. Hoe pak je de verschillen in grammaticale en stilistische structuren en conventies aan? Wanneer hoeft de vaste woordvolgorde van het Nederlands geen keurslijf te zijn en hoe bespeel je de werkwoordaspecten in veel Slavische talen in Nederlandse vertalingen?

We bespreken deze en andere kwesties aan de hand van fragmenten proza en poëzie in verschillende Slavische talen, van het Sloveens tot het Oekraïens en van het Kroatisch tot het Pools, in hun verhouding tot het Nederlands als bron- of doeltaal van een literaire vertaling. We kijken ook naar de tools die je als literair vertaler in je werk kan inzetten. Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een opdracht.

Maximaal 2x 6 deelnemers.

Docenten: Nicolette Hoekmeijer en Michele Hutchison

Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 2x 6 deelnemers

Docenten: Janne Van Beek en Alyssia Sebes

Hoe kom je aan je eerste opdracht? Hoe vergroot je je zichtbaarheid, zowel offline als online? Welke regelingen zijn er om beginnende vertalers een duwtje in de rug te geven? Aan het einde van de workshop krijg je de kans om experts in het veld het hemd van het lijf te vragen. Deze workshop is met name interessant voor vertalers die maximaal drie vertalingen gepubliceerd hebben. Ter voorbereiding ontvang je een vragenlijst.

Maximaal 25 deelnemers

Docent: Hannes De Durpel

Maximaal 15 deelnemers

Docent: Tobias de Ronde

Maximaal 15 deelnemers

Docenten: Noëlle Michel en Katrien Vandenberghe

Ter voorbereiding van deze workshop ontvang je een vertaalopdracht.

Maximaal 2x 7 deelnemers