Boek

Tom Lanoye

Sprakeloos

Een nieuw hoogtepunt in Lanoye’s oeuvre

Het succesrijke en goed ontvangen boek Sprakeloos van Tom Lanoye brengt het relaas van het leven en de dood van de ouders van de auteur, in de eerste plaats zijn moeder. Het begint met een zeer aantrekkelijke aanloop, een lamento over de moeite die het hem kostte om zich aan het schrijven ervan te zetten, onzeker vooruitziend naar de aanpak en het resultaat. De laatste levensjaren van de moeder vormen de rode draad door het daaropvolgende verhaal.

Aan een trombose houdt ze afasie en gedragsstoornissen over. Ze herstelt niet voldoende om weer thuis te kunnen leven. Nieuwe beroertes maken haar zwaar hulpbehoevend. Vooral het verlies van haar spraak, de taal die haar als amateurtoneelactrice zo dierbaar was, treft haar zoon, de auteur, diep. Machteloze boosheid doet zijn relaas hier en daar overslaan in een ‘vloekzang’. Ter compensatie reconstrueert hij haar leven in de taalovervloed die haar eigen was, als een dankbaar en bewogen eerbetoon.

José, zoals de moeder heette, komt uit dit portret naar voren als een flamboyante, dominerende en regulerende vrouw, die in haar grote inzet in hun slagerij en in het gezin altijd ieders correctheid, goede naam en welzijn voor ogen hield. Bij gelegenheid nam ze haar toevlucht tot theatrale scènes en gewiekste manipulatie om haar zin door te drijven. Tot haar moeilijkste ervaringen, omdat ze aan haar controle ontsnapten, rekent Lanoye het dodelijk auto-ongeluk van haar zogenaamd ‘lastigste’ zoon, en de bekendmaking door haar jongste, de auteur, van zijn homoseksuele geaardheid. De dagelijkse gezinsperikelen, herinneringen die na iemands dood een bijzondere betekenis krijgen, verwerkt Lanoye soms met goedmoedige, dan weer met hilarische humor. De beschrijving van haar aftakeling en dood daarentegen zeer aangrijpend.

Zoals de auteur het vooropstelde is dit geen klassieke biografie geworden, ‘geen bellettrie’, maar ‘een sec relaas’, een ongedwongen, eerlijke getuigenis van een zoon over zijn moeder, waarin veel overdracht schuilgaat in de ‘subtekst’, in wat niet wordt uitgesproken: gemoedelijkheid, erkentelijkheid, vertedering, verbondenheid. Tegelijk reflecteert Lanoye in deze omstandigheden gepast over de eigenlijke functie van het schrijven en het vitale belang van de taal. In een ruimer verband zit in Sprakeloos een persoonlijke beleving, die voor iedereen zeer herkenbaar overkomt, verwerkt in een levendig fresco van een generatie, een periode, een levensstijl, met schitterende stroken schildering van ‘la flandre profonde’, virtuoos in het volkse realisme en de volle taalkleuren.

Tom Lanoye

Tom Lanoye (b. 1958) is een van de populairste en meest gewaardeerde Vlaamse auteurs. Hij ging van start als dichter en criticus, maar zijn huidige faam dankt hij aan zijn proza, zijn theaterteksten, zijn columns met politiek-maatschappelijke inslag en zijn optredens als performer. In het…

lees meer

Details

Sprakeloos (2009). Fictie, 359 pagina's.

Uitgeverij

Prometheus

Herengracht 540
NL - 1017 CG Amsterdam
The Netherlands
Tel: +31 20 624 19 34
Fax: +31 20 622 54 61

E-mail:
r.palache@pbo.nl
Website:
http://www.uitgeverijpromethe…

lees meer