weblog

Deel I: Judit Gera en Hazim Kamaledin

De eerste bewoners na de verbouwing (I)

Andrea Kluitmann – 30 november 2023

De heropening van het Vertalershuis was een geweldig feest met naast veel bekende ook veel nieuwe gezichten. Het pand puilde uit van de feestgangers. In de keuken was zelfs een beeldscherm neergezet om het programma te volgen dat beneden in de bibliotheek plaatsvond. Boekblad was er ook bij.

De eerste vertalers die in het ‘nieuwe’ Vertalershuis verbleven, waren Maria Encheva uit Bulgarije, Judit Gera uit Hongarije, Cati Ginard uit Spanje, Hazim Kamaledin uit Antwerpen/Irak, Jihie Moon uit Zuid-Korea en Stefan Wieczorek uit Duitsland. Voor dit stukje sprak ik met twee van hen: Judit Gera en Hazim Kamaledin.

Judit Gera woonde in de W.F. Hermans-kamer op de begane grond.

‘De kamer is klein, maar erg fijn ingericht. Om te vertalen heb je ook niet veel ruimte nodig. Ik was heel blij dat ik na zo’n lange pauze eindelijk weer in Amsterdam kon zijn, dat was voor het eerst sinds 2018. En het is zo ontzettend mooi geworden. Dat was het eerst ook al, maar nu is het wel heel bijzonder, met al die prachtige details. De mannen van de bouw waren nog bezig, maar daar had ik absoluut geen last van. Ze waren heel aardig en attent, en iedereen was sowieso ontzettend hartelijk.

We gingen meteen de eerste dag naar café Welling om de hoek zodat we elkaar een beetje konden leren kennen; een goede basis voor fijne gesprekken in de keuken op de eerste verdieping, die net als vroeger het hart van het huis is. Daar kom je elkaar tegen, al die verschillende mensen uit verschillende landen. Je gaat bij elkaar zitten en hoort wat de anderen bezighoudt. Toch was het handig om niet voor elke kop thee naar boven te moeten, maar de keuken van de bibliotheek te kunnen gebruiken. En soms ging ik daar ook zitten werken, het is een heerlijke ruimte.

Ik liep door de wijk en stond opeens voor de Gabriël Metsustraat 6. Hier woonde Etty Hillesum en schreef ze in 1941 en 1943 haar dagboek, waarvan een groot deel achtendertig jaar nadat ze werd vermoord in Auschwitz werd gepubliceerd onder de titel Het verstoorde leven. En met dit boek ben ik nu bezig, slechts een paar honderd meter verderop. Ik zie wat zij ziet, het Concertgebouw, het Rijksmuseum, de straten in Zuid. Daar krijg ik kippenvel van.

Ik ben het dagboek aan het hertalen. Ik bewerk mijn eigen vertaling uit 1994, die destijds door de Hongaarse uitgever behoorlijk is verprutst, zo wil ik dat wel noemen.

Maar zelf heb ik ook fouten gemaakt. Zo was er sprake van een Marokkaans meisje in Etty’s kamer. Indertijd had ik daar niet echt een beeld bij, maar nu zag ik dat het om een foto ging. Ik ben heel blij dat ik de kans kreeg om dit belangrijke werk voor een andere Hongaarse uitgever te bewerken. Alle kamers hebben nu twee computerschermen naast elkaar. Dat was voor mijn project bijzonder handig omdat ik de oude versie op één scherm had en de nieuwe op het andere.

Op het eind van mijn verblijf heb ik nog iets heel bijzonders meegemaakt. Ik werd gebeld door Jessica, de dochter van Marga Minco, die helaas net was overleden. Ik mocht de uitvaart bijwonen, die in besloten kring zou plaatsvinden. Tientallen jaren behoorde ik ook tot haar vrienden. Daar ben ik zeer trots op. Mijn vliegtuig vertrok diezelfde avond om half negen. Ik ben toen met mijn koffer naar begraafplaats Zorgvlied gegaan. Het vervulde me met diepe dankbaarheid dat ik daar aanwezig kon zijn. Dat geldt ook voor mijn hele verblijf. Ik ben het Nederlands Letterenfonds en het Vertalershuis echt heel erkentelijk.

Samen met Yra van Dijk werk ik aan een biografie over Marga Minco. Ze praatte niet graag over haar leven. Het wordt nog een hele uitdaging. Inmiddels is het me gelukt om een Hongaarse uitgever te vinden voor haar verhalen. Het bittere kruid was trouwens het eerste boek dat ik vertaalde, in 1979. Daarmee is de cirkel rond.’

 

Hazim Kamaledin is vertaler, schrijver en theatermaker en woonde in de Annie M.G. Schmidt/Fiep Westendorp-kamer.

‘Of ik nog naar toneel ben geweest? Er is een Arabisch spreekwoord: Een politieagent met vakantie gaat altijd in de kroeg naast zijn politiebureau zitten, een metafoor voor de obsessie met het vak. Zo voelde ik me ook een beetje als theatermaker, omgeven door de meest geweldige theaters, maar helaas was er weinig te zien omdat het juni was. In plaats daarvan ben ik heel veel naar musea gegaan, echt fantastisch. En zo veel tijd had ik ook niet, ik heb hard gewerkt en ‘s avonds zocht ik oude vrienden op — wijn, kaas, koetjes en kalfjes, erg gezellig. Net als de gesprekken in de keuken met collega’s en medewerkers van het Letterenfonds, zulke lieve en geëngageerde mensen.

Mijn kamer was erg mooi en vrolijk, ik heb er een reel over gemaakt op Facebook. Het zal toeval zijn, maar aan de muren hingen illustraties uit het boek waaraan ik net werkte, Een boek voor jou, een bloemlezing met kinderverhalen van Nederlandse auteurs en illustratoren. Die teksten worden vertaald in het Arabisch, Farsi, Somalisch, Tigrinya, Koerdisch en Turks. Het is een heel bijzonder project van de schrijfster en illustratrice Marit Törnqvist: een welkomstboek voor kinderen die op de vlucht zijn. Het verschijnt in november 2023 en wordt uitgedeeld aan de kinderen in asielzoekerscentra, dat zijn er zo’n 10.000.

Het boek wordt gemaakt in samenwerking met uitgeverij Querido, het Nederlands Letterenfonds, IBBY Nederland en het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers). De namen van de auteurs? Sorry, die heb ik even niet paraat. Ik ben expres gaan vertalen zonder dat ik wist wie wat had geschreven. Dan luister je veel beter naar de tekst.1 Met sommige auteurs ben ik goed bevriend, en dat beïnvloedt mijn objectiviteit tijdens het vertalen. Ik heb dat eerder ondervonden; ik deed mijn best, uiteraard, maar ik deed nog meer mijn best voor met wie ik bevriend ben. Ik wilde nu heel objectief kijken, zonder persoonlijke relatie.

Ik hoop zo dat dit project navolging krijgt in de hele wereld, het is briljant bedacht. Toen ik zelf als vluchteling naar België kwam, had ik zo’n boek heel graag willen hebben. Alles voelde als een zwaar en zwart blok. Verhalen helpen je om verder te gaan met je leven in een andere cultuur. Neem nou De wolf en de zeven geitjes. Dit verhaal bestaat ook in de mondelinge Arabische traditie. Het einde is een beetje anders, de Arabische wolf aanvaardt zijn lot. Maar als kind, en ook als voorlezer, besef je: hé, dit ken ik, en het is toch een beetje anders. Je krijgt toegang tot het collectieve geheugen, je vindt een ingang. Dingen lijken, en ze lijken ook niet. Maar feit is dat we heel veel gemeen hebben. En daar gaat het om.

 

1 De auteurs zijn onder meer: Annie M.G. Schmidt, Fiep Westendorp, Toon Tellegen, Max Velthuijs, Thé Tjong-Khing, Jacques Vriens, Annemarie van Haeringen, Paul van Loon, Bette Westera, Charlotte Dematons, Ted van Lieshout, Jochem Myjer, Philip Hopman en Marit Törnqvist.

 

Judith Gera - foto: Tamás Zádor

Judit Gera (Boedapest, 1954) is emeritus hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de vakgroep Neerlandistiek van de Eötvös Loránd Universiteit in Boedapest en literair vertaler. Ze vertaalde werk van onder meer Hugo Claus, Judith Herzberg, Hella Haasse, Marga Minco en Thomas Rosenboom. Voor haar literaire vertalingen uit het Nederlands kreeg ze in 2001 de Martinus Nijhoff Prijs.

 

Hazim Kamaledin - foto: Saskia Vanderstichele

Hazim Kamaledin (Babylon, Irak 1954) is auteur, theatermaker en vertaler. Hij vertaalde poëzie en toneelteksten van Hugo Claus, Annemarie Estor, Jan Fabre, Stefan Hertmans en Annelies Verbeke. Zijn roman Schoonheid raast in mij tot ik sterf was genomineerd voor de Arabic Booker Prize en werd door Sarah Michiel in het Nederlands vertaald. In 2014 werd hij door het Arabisch Theaterinstituut uitgeroepen tot beste toneelschrijver van het jaar voor zijn toneeltekst Gekheid met voorbedachten rade.

Ik zie wat zij ziet, het Concertgebouw, het Rijksmuseum, de straten in Zuid. Daar krijg ik kippenvel van.

Alle weblogs van Andrea Kluitmann

Schrijver

Andrea Kluitmann

(1966) werd geboren in Duitsland en studeerde Duitse taal- en letterkunde in Bochum en Amsterdam. Ze vertaalt romans, toneelstukken, graphic novels en filmscenario’s. Verder is ze voorzitter van Stichting VertaalVerhaal, mede-organisator van de jaarlijkse Vertalersgeluktournee en werkt ze als taaltrainer Duits voor auteurs en andere mensen uit de culturele sector. Ze geeft workshops en lezingen over spreken in het openbaar, vertalen en literatuur. Ze schrijft sinds 2020 regelmatig columns voor en over het Vertalershuis Amsterdam. Haar eerdere stukken staan op vertalershuis.nl.

Bekijk alle weblogs van Andrea Kluitmann