Essay

Jasper Visser

Geld verdienen aan gratis literatuur

12 juni 2012

Toen het Britse museum Tate in 2010 de unieke kans kreeg om een paar schetsen te kopen van de Britse kunstenaar William Blake, was één mailtje aan de leden voldoende om de benodigde tweehonderdduizend pond bij elkaar te krijgen. Voor de leden van Tate is zo’n bedrag een fooi. Jaarlijks dragen ze meer dan vijf miljoen pond bij aan het museum. De truc: Tate bouwt unieke relaties rondom grotendeels gratis kwaliteit.

De missie van Tate is, simpel gezegd, iedereen laten genieten van kunst. De hele organisatie is hierop gericht. A Walk Through the Twentieth Century, de vaste opstelling in Tate Britain die je meeneemt van Francis Bacon tot het fenomenale *Treshold to the Kingdom *van Mark Wallinger, is een van de hoogtepunten van cultureel Londen en kost niets. Op grote schaal worden internet en nieuwe media ingezet om het publiek te bereiken.

‘Digitaal’ is de vijfde vestiging, naast Modern, Britain, Liverpool en St. Ives. Gezamenlijk trekken ze 27 miljoen bezoekers per jaar. Te midden van deze overvloed biedt Tate bezoekers de kans om een unieke relatie aan te gaan met het museum.

195.000 leden betalen graag voor een persoonlijkere ervaring, toegang tot extra activiteiten en een bijzondere creditcardhouder.

Iedereen laten genieten van kunst, desnoods gratis, is een aanpak die goed werkt voor Tate. Zo’n 60% van alle inkomsten worden zelf verdiend. Ter vergelijking: Rijksgesubsidieerde musea in Nederland moeten sinds kort 17,5% van de inkomsten zelf verdienen, een eis die op veel weerstand stuitte.

De tijd dat er een boterham verdiend kan worden aan de verkoop van toegang tot copyright is voorbij. Ondanks de weerstand van SOPA, PIPA, ACTA (zie kader) en andere acroniemen wordt alles wat digitaal is uiteindelijk gratis, dus ook literatuur. Het zal het e-book niet anders vergaan dan de mp3.

Nieuwe verspreidingsmethoden zoals abonnementen zijn niet de oplossing, want ook legaal is aan digitale verspreiding van copyright niets te verdienen. Een artiest op Spotify moet bijna 5 miljoen keer per maand beluisterd worden om het minimumloon te verdienen.

Ieder verdienmodel gaat over schaarste. In het voorbeeld van Tate is de schaarste heel duidelijk: één kans om unieke schetsen publiek toegankelijk te houden. Dat verkoopt, letterlijk.

Toegang tot de werken is niet schaars. Toegang tot copyright is nooit schaars in een digitale wereld. E-books zijn niet schaars.

Toch bestaat ook in de literatuur, en vooral in het digitale tijdperk, zoiets als schaarste. Echt goede auteurs zijn schaars. Persoonlijke relaties zijn schaars. Unieke belevenissen zijn schaars.

Om te begrijpen hoe schaarste werkt in een wereld van digitale overvloed, kunnen we kijken naar het onderwijs. Steeds meer universiteiten zetten video’s van colleges online. Hele opleidingen zijn digitaal te volgen, gratis. En hoewel de inhoud nu gratis is, blijven de studenten niet weg bij de instellingen. Ze betalen graag tienduizenden euro’s voor persoonlijk contact met docenten, een netwerk en een diploma. Het model werkt zo goed dat het gerenommeerde Massachusetts Institute of Technology (MIT) de mensen die gratis online meedoen zelfs de kans gaat bieden om een certificaat te halen, tegen betaling. Zo verdient MIT zowel aan de schaarste, als aan de digitale overvloed.

Van Tate en MIT lijkt het een grote stap naar de auteur die rond probeert te komen van schrijven. Dezelfde methodes werken echter voor individuele schrijvers. Bereik grote groepen mensen met gratis hoge kwaliteit, en verdien aan een kleine groep door ze unieke, schaarse belevenissen en producten te bieden.

SOPA, PIPA, ACTA, pardon?

SOPA (Stop Online Piracy Act), PIPA (Preventing Real Online Threats to Economic Creativity and Theft of Intellectual Property Act) en ACTA (Anti-Counterfeiting Trade Agreement) zijn Amerikaanse of multilaterale voorstellen om inbreuk op het auteursrecht tegen te gaan. Ze verschillen in reikwijdte van het blokkeren van websites met links naar illegale kopieën van auteursrechtelijk beschermd materiaal, tot controles aan de grens op de inhoud van laptops en iPods.

De weerstand tegen deze voorstellen is zo groot, dat op 18 januari 2012 uit protest zo’n 7.000 websites op zwart gingen, waaronder de Engelstalige Wikipedia.

Online vrijheidsstrijders, waaronder ‘hacktivisten’ van Anonymous, vielen bovendien op grote schaal websites aan van voorstanders van de voorstellen. SOPA en PIPA zijn inmiddels uitgesteld, ACTA werd in januari getekend door de Europese Unie.

Jasper Visser

Jasper Visser Jasper Visser (1982) is innovator, digitaal strateeg en medeoprichter van het adviesbureau voor digitale strategie Inspired by Coffee. Tot vorig jaar werkte hij als projectmanager Nieuwe media & technologie bij het Nationaal Historisch Museum. Visser is lid van de Adviescommissie Digitale Literaire Projecten van het Letterenfonds.