weblog

Franca Treur in Brazilië

7 juni 2012

Op 10 mei publiceerde NRC Handelsblad Franca Treurs verslag van haar reis naar Brazilië ter gelegenheid van de publicatie van de vertaling van Dorsvloer vol confetti in het Braziliaans-Portugees. Haar vertaler Cristiano Zwiesele do Amaral plaatst hier wat kanttekeningen bij dit verslag.

Naar aanleiding van het artikel dat Franca Treur over haar bezoek aan Brazilië schreef en dat op 10 mei in NRC Handelsblad verscheen, wil ik graag nog een paar punten aankaarten en wat informatie toevoegen aan de inhoud van haar tekst.

Het beeld van Brazilië dat in bovengenoemd artikel naar voren komt is volgens sommigen eenzijdig, volgens anderen door en door simplistisch of gewoonweg frustrerend. Vooral bij degenen die betrokken waren bij het intensieve voorbereidingswerk dat aan haar bezoek voorafgegaan was.

Doorbreken in booming Brazilië. NRC Handelsblad, 10 mei 2012

Uit het artikel valt niet op te maken dat Franca niet alleen in São Paulo en Rio de Janeiro is geweest, maar ook bij evenementen ter ere van de schrijfster in Poços de Caldas (ter gelegenheid van de boekenbeurs Flipoços op 28 april) en nogmaals in São Paulo (in Livraria da Vila op 3 mei).

Het kan zijn dat het evenement aan de Universiteit PUC in Rio zo goed als geen extern publiek trok - vermoedelijk ligt die fout bij de Universiteit zelf en, om precies te zijn, bij de vertaalafdeling, die de gebeurtenis niet bekendmaakte aan studenten en aan partijen van buitenaf, maar een “fiasco” zou ik het niet direct noemen. Het was me wél opgevallen dat er niet veel publiek was – in tegenstelling tot wat Franca in het artikel beweert – maar daar heb ik me weinig van aangetrokken: ik was er om haar boek te promoten en dat heb ik te allen tijde met liefde en plezier gedaan, al was ze Simone de Beauvoir niet!

Het eerste evenement, dat bij Marcelo Melo (de uitgever) thuis plaatsvond, heeft een mooi artikel in het tijdschrift Marie Claire (op 27 april) opgeleverd; op het Koninginnendagfeest bij de consul-generaal in Rio – dat volgens consulaatmedewerkster Patricia Broers niet vanwege Franca was vervroegd, maar omdat het dit jaar een vrije dag zou zijn in Brazilië - kwam ze ook aan het woord, al was het kort, nadat de consul haar boek aan de hele Nederlandse gemeenschap in Rio (samen met journalisten en een kring intellectuelen) voorstelde; het interview op de boekenbeurs in Poços de Caldas met journaliste Joselia Aguiar zorgde voor een ander vleiend artikel in de krant Folha Popular (op 1 mei). Het laatste evenement in Sao Paulo heeft wél veel publiek getrokken, dat na afloop haar boek tijdens het “signeermoment” kocht. Al met al vond ik het globale resultaat alleen maar positief en bevredigend. De eerste zaadjes van haar roem zijn in Braziliaanse aarde uitgezaaid, hopelijk zullen ze ook snel groeien, waar ik heel optimistisch over ben. Tevens beweert Franca dat een bezoek aan Rio niet in haar schema paste, maar dat vertelt ze nu pas, tot Patricia Broers en de uitgevers verbazing.

Waar alle Braziliaanse betrokkenen echter mee zitten is het beeld dat Franca van Brazilië schetst. Er is sprake van een duidelijke vooringenomenheid: naar haar artikel te beoordelen verwachtte Franca dat uitgevers en publiek in strandkleren en cocktailjurken zouden verschijnen. Dat is op zich al een gemeenplaats; de tweede gemeenplaats ontstond toen dat eerste idee omsloeg in iets anders: bij het evenement kwamen dames dus niet in cocktailjurken, maar in dure en sjieke kleren. Daarna heeft ze die partijen al snel als “nouveaux riches” bestempeld. Bij deze soort mensen zou ook Marcelo Melo, de uitgever, horen. Haar slotsom: al die mensen zijn snel aan het geld gekomen, daarom zouden ze niet over de intellectuele basis beschikken die onontbeerlijk is voor het appreciëren van literatuur. Het feit dat Marcelo altijd een boek van James Joyce (“een pronkstuk”, volgens haar) bij zich had sprak niet vóór, maar tegen hem, aldus Franca. Hoge hekken voor elk respectabel huis, zwarte bedienden en veel boeken westerse literatuur op de kast zouden ook typerend zijn voor dat geslacht individuen. Alles één pot nat. Jammer genoeg vergeet ze dat mensen – bij welke klasse ze ook horen – verschillend zijn. Brazilië is een gigantisch land met 180 miljoen inwoners en er zijn veel meer “klassen” dan alleen die van de “nouveaux riches” aan de ene kant en die van de uitgebuitenen aan de andere. Wat speelt zich volgens haar af buiten die hoge hekken van zwaarbeveiligde huizen en wooncomplexen waar ze het over heeft? Beschikt ze over maatstaven om dat op zijn juiste waarde te schatten aan de hand van één kort bezoek aan een land dat zoveel verscheidenheid kent? Marcelo Melo zal zich bepaald niet blij en gevleid voelen bij dit beeld.

Om af te sluiten wilde ik nog graag commentaar geven op het woord “nego/nega”. Het zal wel afgeleid zijn van het woord “negro/negra”, maar deze betekenis is allang vervaagd, zoals ik Franca uitlegde: tegenwoordig wordt deze benaming als liefkozend of amicaal bij zwarte, blanke, gele, blauwe en groene mensen gehandhaafd! Komt deze misvatting door een cultuurverschil of door een persoonlijke opvatting? Moeilijk te zeggen…

Schrijver

Cristiano Zwiesele do Amaral

Cristiano Zwiesele do Amaral is vertaler Nederlands-Portugees. Hij vertaalde onder andere Kaas van Willem Elsschot, Blauwe maandagen van Arnon Grunberg, Kreutzersonate van Margriet de Moor, Dorsvloer vol confetti van Franca Treur en De aanslag van Harry Mulisch.

Bekijk alle weblogs van Cristiano Zwiesele do Amaral