weblog

Fryslân nei Frankfurt

29 september 2013

Toen op die zonnige vrijdagmiddag 6 september jongstleden juryvoorzitter Manfred Gaulhofer bekend maakte dat Leeuwarden in 2018 de titel Culturele Hoofdstad van Europa mag voeren, ging ook aan de Nieuwe Prinsengracht in Amsterdam – waar het Nederlands Letterenfonds is gevestigd – een gejuich op. Hoe mooi kwam dit uit?

Dit jaar maken de Provincie Fryslân en het Nederlands Letterenfonds voor het eerst gezamenlijk werk van de promotie van de Friese literatuur. De wetenschap dat Leeuwarden in 2018 Culturele hoofdstad zal zijn, zet ook dit gezamenlijk initiatief in een breder perspectief.

Van begin af aan – de eerste gesprekken hierover dateren van 2011 – hebben de provincie Fryslân en het Letterenfonds dit voor ogen gehad. Een lange termijn investering voor de Friese literatuur in het buitenland en niet een eenmalige actie waarbij voor even de schijnwerpers deze kant op werden gedraaid. Belangstelling voor een literatuur moet immers kunnen groeien. Nee, 2013 moest het begin worden van een gezamenlijke campagne voor de Friese literatuur waarbij we Leeuwarden Culturele hoofdstad in 2018 en – eerder nog – de Frankfurter Buchmesse in 2016 als voorlopige einddoelen formuleerden.

Dat van die Frankfurter Buchmesse moet ik even uitleggen. Zoals u weet gaat het Nederlands Letterenfonds al enkele decennia naar de Frankfurter Buchmesse, de grootste boekenbeurs ter wereld die jaarlijks in oktober plaatsvindt. Niet alleen het fonds bezoekt die boekenbeurs om de Nederlandse literatuur te promoten. Ook de uitgevers uit Nederland zijn daar vertegenwoordigd om titels te verkopen en te kopen. Elk jaar is er een land dat als gastland fungeert. Voor 2013 is dat Brazilië, een land dat een sterk groeiende economie kent. Nederland en Vlaanderen hebben zich dit voorjaar officieel gekandideerd voor het gastlandschap op de Frankfurter Buchmesse in 2016. Of we dan ook daadwerkelijk gastland mogen worden, hopen we dit najaar te horen. Het bidboek van het Nederlands Letterenfonds en het Vlaams Fonds voor de Letteren zal straks in Frankfurt aangeboden worden en dan kunnen we vervolgens alleen nog maar duimen. Dàt het heel goed zou zijn voor de Nederlandstalige en Friese literatuur als we die kans zouden krijgen, is een gegeven. We hoeven daarvoor slechts naar het succes van 1993 te verwijzen toen Nederland ook gastland was op de Frankfurter Buchmesse; het heeft destijds de opmaat gevormd tot de succesvolle internationalisering van de Nederlandse literatuur.

Het fonds koos in samenspraak met de Provincie Fryslân en Tresoar dit jaar voor de aanstelling van een intendant Fries, in de persoon van Alpita de Jong. Het intendantenmodel is een voor cultuurfondsen gebruikelijke vorm om zorg te dragen voor vakgebieden die relatief onderbelicht blijven. In een publicatie van Anita Tienhoven in het vakblad Cultuur en Media van april 2012, over de verschillende adviseringsinstrumenten die cultuurfondsen kunnen hanteren, wordt opgemerkt dat het intendantenmodel bedoeld is [ik citeer]: “om te injecteren, zelf dingen in gang te zetten”. Tienhoven laat daar direct op volgen: “Dat roept altijd veel discussie op want een intendant is subjectief en iedereen zou het weer anders aanpakken. Maar dit is inherent en ook waardevol aan dit systeem”. We kunnen dus niet zeggen dat we niet gewaarschuwd waren! Ook in Friesland ontstond discussie en verschillende mensen lieten ons weten dat zij persoonlijk een heel andere selectie gemaakt zouden hebben.

Alpita de Jong

Alpita de Jong is gevraagd vanuit haar expertise een keuze te maken van tien titels die speciaal gepromoot gaan worden op de beurs. Zij kreeg daarvoor de redactionele vrijheid. Het zijn echter niet alleen de die tien titels die daar met enthousiasme en overtuiging gepromoot zullen gaan worden in de gesprekken met de uitgevers, de selectie vormt zeker ook een opstap naar de introductie van de Friese literatuur in het algemeen waarin ook andere schrijvers en titels ter sprake zullen worden gebracht.

Aanvankelijk was het de bedoeling om Alpita slechts zes moderne Friese titels (van na 2000) te laten selecteren, Six Books from Friesland. Omdat het hier echter om een eerste structurele introductie van de Friese literatuur op dat internationaal podium gaat, werd in een later stadium besloten de selectie uit te breiden naar tien titels en ook vier klassiekers op te nemen. Een selectie van uitsluitend moderne titels zou immers geen volledig beeld geven van een literatuur die in het buitenland nog hoegenaamd niet bekend is.

Ook werd besloten de vitale Friese kinder- en jeugdliteratuur niet aan te bieden in Frankfurt, aangezien niet Frankfurt, maar de Bologna Children’s Book Fair daarvoor het meest geëigende podium is.

Rondetafelgesprek

Het literaire boek staat zowel in Friesland als in de rest van Nederland onder druk. Uitgevers hebben het zwaar, boekhandels moeten soms hun deuren sluiten en schrijvers zien hun inkomsten teruglopen. Het is daarom goed nog eens op de vele subsidiemogelijkheden die het Nederlands Letterenfonds al jaren ook voor de Friese literatuur kent, te wijzen. Er zijn werkbeurzen voor schrijvers in het Fries, er zijn productiesubsidies voor uitgevers in het Fries, er zijn werkbeurzen voor vertalers van het Fries in het Nederlands en er zijn vertaalsubsidies voor buitenlandse uitgevers die een Fries werk in vertaling willen gaan uitbrengen.

En met het oog op de promotie in het buitenland zal in 2014 en 2015 telkens één moderne Friese titel opgenomen worden in de brochure 10 Books from Holland, waarna in 2016 opnieuw een brochure 10 Books from Friesland gemaakt zal worden met een aanbod van uitsluitend Friese literatuur. Dit laatste weer in samenwerking met de provincie Fryslân.

Juist nu er kansen voor de Friese literatuur in het verschiet liggen – met naar we hopen het gastlandschap op de Frankfurter Buchmesse in 2016 en natuurlijk Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 als we de aandacht van Europa op ons gevestigd weten – moet er gebouwd gaan worden, zodat wij er in 2016 en 2018 klaar voor zijn en de vruchten kunnen gaan plukken. Dat doen wij graag met u, de provincie Fryslân en Tresoar.

Publiek bij de presentatie

Over twee weken vertrekt Alpita de Jong met de Letterenfonds- delegatie naar de Frankfurter Buchmesse. Ze heeft al een druk afsprakenprogramma dat zij samen met collega Alexandra Koch die binnen het fonds verantwoordelijk is voor de promotie van het Fries, zal afwerken. Daarna zit de klus voor Alpita erop en neemt Alexandra het van haar over. Wij willen hier namens het fonds Alpita alvast bedanken voor het werk dat zij in korte tijd heeft verzet, de prachtige brochure die is gemaakt en haar niet aflatende inzet voor de promotie van de Friese literatuur. Wat de uitkomsten ook zullen zijn Alpita, jouw missie is wat ons betreft nu al geslaagd.
Naar Frankfurt dus!

Greetje Heemskerk
Openingswoord bij de presentatie van de brochure 10 Books from Friesland op vrijdag 27 september in Tresoar te Leeuwarden.

Zie ook:

Boekentafel

De selectie vormt een opstap naar de introductie van de Friese literatuur in het algemeen.

Greetje Heemskerk

Afdelingshoofd

binnenland

g.heemskerk@letterenfonds.nl

lees meer