weblog

A touch of magic

Digitale ontwikkelingen in het kinderboekenvak

7 juni 2013

Op 4 juni 2013 vond in de bibliotheek van het Nederlands Letterenfonds een conferentie plaats over de digitale ontwikkelingen in het kinderboekenvak. De bijeenkomst was georganiseerd door het fonds om een stand van zaken van deze ontwikkelingen te delen met kinderboekenuitgevers en hen te inspireren.

Wat zijn de technische mogelijkheden? Wat gebeurt er in het buitenland? Wat zijn de meest interessante voorbeelden van digitale boeken tot nog toe?

In het ochtendprogramma waren er vier sprekers uit Amerika en Engeland:

Junko Yokota

Allereerst Junko Yokota, professor of Reading and Language aan de universiteit van Chicago en directeur van het ‘Center for Teaching through Children’s Books’. Ze zit in vele jury’s, waaronder de Bologna Ragazzi Digital Award.

Aan de hand van veel voorbeelden liet ze zien hoe het verhalende beeld wordt beïnvloed door het formaat van een boek of e-book/app. Ze maakte duidelijk dat sommige boeken wel en sommige bij uitstek niet geschikt zijn voor een interactieve editie.

Het is van groot belang dat dit op een weldoordachte manier gebeurt, willekeurig wat gimmicks uitstrooien is storend voor het verhaal. Soms kan een kind op een pagina zoveel ‘spelen’, dat het verhaal ondergesneeuwd raakt. Een spelelement zal dan alleen maar afleiden, zoals The Tale of Peter Rabbit: prachtig, maar wie leest het verhaal nog? Ook worden in sommige kiosk-apps de boeken in een template gegoten, waarbij de typografie los komt van het beeld en de oorspronkelijke vormgeving totaal verdwijnt. Ook de schutbladen, de tekening op de titelpagina, de compositie van de tekeningen verdwijnen soms, terwijl deze voor het verhaal essentiële informatie kunnen bevatten. In zulke gevallen is het papieren boek beter.

Ze liet ook voorbeelden zien van papieren boeken die juist smeken om een digitale versie, waarbij het verhaal versterkt kan worden door animatie, geluid en interactie toe te voegen. Als één van de ‘examples of excellence’ waarin de interactiviteit het verhaal versterkt liet ze de app Timo and the Magical Picture Book van Rian Visser zien, die in 2012 voor de Bologna Ragazzi Digital Award werd genomineerd. Ze eindigde met de gedachte dat informatie voor kinderen via apps en mobiele media steeds belangrijker zal worden.

Warren Buckleitner

Warren Buckleitner, hoofdredacteur van Children’s Tech Review is al meer dan 20 jaar recensent van nieuwe media voor kinderen. In de periode van de cd-rom legde hij zich toe op het schrijven over dit genre. Na de ondergang van de Bologna New Media Prize in 2001, zette hij de jaarlijkse conferentie Dust and Magic op, wat is uitgegroeid tot een begrip in de wereld van interactieve media voor kinderen. Sinds het ontstaan van de Bologna Ragazzi Award voor Apps in 2011 is hij de juryvoorzitter. Hij beoordeelt per week gemiddeld 20 nieuwe apps voor kinderen.

Hij benadrukte dat ‘touch’ de interactie tussen het medium en de kijker verandert. Een televisie maakt het niet uit of je de kamer uitloopt, maar een mobiel device heeft een heel andere relatie met de gebruiker en biedt een heel ander contact met de aangeboden content. Door het aanraken van het scherm kan de gebruiker zelf invloed uitoefenen en communiceren met de app. Stel je voor dat een app een persoon is met wie je uit eten gaat. Praat hij te veel? Luistert hij niet? Laat hij voortdurend achtergrondmuziek horen? Hij gaf een helder beeld van wat volgens hem niet werkt in een app, waardoor een kind meedogenloos binnen een paar seconden op de ‘Home’ knop zal drukken (“you’ll get homed”). En hij sloot af met een tiental voorbeelden van juist goed werkende, uitstekende apps.

Neal Hoskins

Ook Neal Hoskins, programmamaker van Bologna Digital Café, benadrukte dat het bij een app gaat om de interactie. Als maker moet je hiermee rekening houden. Hij liet een lezing van Bret Victor zien, waarin hij duidelijk uiteenzet dat een tekening van een vis geen vis is. En een animatie van een vis ook geen vis is. Bij nieuwe media is een vis pas een vis als hij reageert op de gebruiker.

Hoskins gaf ook een aantal concrete voorbeelden van technische mogelijkheden en programma’s om digitale kinderboeken te maken. Tevens liet hij een nieuw model voor een digitaal tijdschrift zien. Beiden eenvoudig in gebruik en tegen lage kosten.

Benedict Evans

Benedict Evans, analyst van Enders Analysis, schetste aan de hand van grafieken een beeld van de wereldwijde ontwikkelingen van de digitale markt, van de verkoop van verschillende dragers tot een overzicht van de grootste platforms.

Na een workshop waarin de deelnemers eigen digitale producten mochten ontwikkelen en presenteren, waren er twee presentaties van Nederlandse sprekers:

Paulien Dresscher

Paulien Dresscher, hoofd Nieuwe Media van het Cinekid festival, liet een tiental technische, digitale en virtuele en zeer aansprekende ‘ontdekkingen’ zien. Magische mogelijkheden, waarvan een deel waarschijnlijk te zien en te doen zal zijn op het Medialab tijdens het komende Cinekid festival.

Peter Gorgels

Peter Gorgels, manager digitale communicatie van het Rijksmuseum, gaf een duidelijk inzicht in het bedenken en de ontwikkeling van de website van het nieuwe Rijksmuseum. Met name de interactieve manier van denken en werken rondom de Rijksstudio is revolutionair en krijgt dan ook over de hele wereld aandacht. Via de website biedt het museum bezoekers de mogelijkheid hun eigen collecties samen te stellen door alle reproducties van hun werk vrij aan te bieden. Die reproducties mogen door iedereen worden gebruikt op de manier die hij/zij wenst: op een T-shirt, op behang of op een auto. Zo wordt het delen van het materiaal bevorderd, wat zorgt voor meer bekendheid van de kunstwerken en de behoefte vergroot van mensen om de werken in het echt te zien. Het vertolkt een aantal kerndoelen van museum: open, toegankelijk, laagdrempelig.

De dag werd afgesloten met een borrel waar iedereen zeer geïnspireerd napraatte.

Downloads

Enkele reacties

Ik vond het een inspirerende dag, met veel nieuwe (internationale) voorbeelden van apps en verfrissende nieuwe invalshoeken. Voor mij was het daarom een dag die daadwerkelijk iets extra’s toevoegde aan de dertien-in-een-dozijn-conferenties over digitaal uitgeven. De afsluitende presentatie over de vooruitstrevende online benadering van het Rijksmuseum was voor mij een eye-opener.

Marius van Campen, commercieel directeur Gottmer Uitgevers Groep

Ik vond het erg goed dat Junko, Warren en Neal stuk voor stuk specifiek spraken over wat je kunt doen met het product kinderboek en dus niet over de algemene boekenmarkt. Dat maakte de voorbeelden direct heel toegankelijk en begrijpelijk. De voorbeelden die Warren liet zien waren erg inspirerend en verhelderend.
Misschien was ik nog wel het meest verrast door het stukje Stop drawing dead fish. Wij zijn boekenmakers, dus hoe leer je multimediaal te denken? Wat zijn specifieke app-mogelijkheden en hoe buit je die optimaal uit? Wat maakt een product geschikt voor een app? Wat voegt iets toe? De vooruitblik van Paulien Dresscher hebben we denk ik allemaal met stijgende verbazing bekeken. De sky lijkt the limit en wat gaat het hard.
Dat waren een paar zinnen. Ik zou nog wel even door kunnen gaan. Vond het echt een heel goede en inspirerende dag.

Judith Boerma, uitgever Van Holkema & Warendorf/Unieboek

Het was een zeer boeiende en inspirerende dag.

Rian Visser, kinderboekenauteur en producent van apps, e-boeken en digibordlessen

Het is een mooi initiatief van het Letterenfonds om uitgevers bij elkaar te brengen en om ze te informeren en ze de mogelijkheid te bieden van gedachte te laten wisselen over op handen zijnde ontwikkelingen. De sprekers met hun verschillende invalshoeken hebben wat mij betreft aangetoond dat het medium potentieel veel mogelijkheden heeft die we nog niet benutten en om daar dan ook A touch of magic bij in te brengen vereist veel creativiteit van de kant van de auteurs en ontwikkelaars. De opzet van de dag was prima met tijdens de lunch de mogelijkheid om kennis te maken met collega’s.

Ite Op den Orth, uitgeverij Christofoor

Agnes Vogt

Afdelingshoofd

buitenland

Vertaalbeleid buitenland kinder- en jeugdliteratuur

a.vogt@letterenfonds.nl

lees meer