weblog

Café Amsterdam in Istanbul

Kaders Koran in bikini

18 oktober 2012

Volgens Geert Mak is het misschien wel de meest multiculturele stad aller tijden, maar ook een stad die ‘grotendeels is afgesneden van haar eigen geschiedenis.’ Die combinatie kan een verklaring zijn voor de nieuwsgierigheid waarmee Istanbul, de uitgevers in het bijzonder, open staat voor verhalen, ideeën en geschiedenissen uit de rest van de wereld. Dat Nederlandse literatuur booming is in Turkije, ligt dan ook niet alleen aan de kwaliteit van Nederlandse literatuur, of aan de inspanningen van Nederlandse uitgevers, agenten en het Letterenfonds. Vertaalde literatuur in Turkije doet het goed.

Van de als een hinderlijke mug overal rondzoemende Fifty Shades of Grey tot romans van Andrey Platonov, in de boekhandels ligt op grote uitstaltafels een indrukwekkende hoeveelheid nieuwe vertalingen. Turkije kent een groeiende middenklasse met belangstelling voor buitenlandse literaturen, en een groot aantal gedreven uitgevers, die hun vak als een roeping ervaren en soms grote risico’s nemen voor de vrijheid van het woord.

Sinds 2003 heeft het Nederlands Letterenfonds zich intensief gericht op de Turkse markt en zijn de contacten met Turkse uitgevers, boekenbeurzen, agenten en literaire festivals geïntensiveerd. Van een handjevol in het Turks vertaalde Nederlandse boeken (Mulisch, Hirsi Ali, Grunberg en Mak) steeg het aantal vertalingen in 2012 naar 150. Op dit moment zijn er bovendien nog eens 45 titels (proza, poëzie, non fictie en kinder- en jeugdliteratuur) in voorbereiding.

Het kwam dus heel goed uit dat het Tanpinar Festival, dat in Istanbul en een aantal andere Turkse steden plaatsvond van 30 september tot 6 oktober, voorstelde om dit jaar de aandacht te richten op Nederlandse literatuur. Niet alleen was er de viering van 400 jaar diplomatieke betrekkingen tussen Nederland en Turkije, het was ook een goed moment om de zichtbaarheid van Nederlandse literatuur in Turkije te vergroten en een aantal interessante Nederlandse auteurs een stem te geven in het Turkse debat. Omdat er recent werk van Kader Abdolah, Marjolijn Hof, Herman Koch, Gerbrand Bakker en Laia Fàbregas was verschenen, werden zij, samen met Turkse en internationale auteurs, uitgenodigd om deel te nemen aan het programma ‘Café Amsterdam’, dat door het Letterenfonds onder de paraplu van Tanpinar werd georganiseerd. Stine Jensen, die Istanbul goed kent en in Turkse Vlinders schreef over interculturele liefde tussen Turken en Europeanen, hield voor het Letterenfonds een blog bij en ontmoette geïnteresseerde uitgevers – want soms werkt zo’n festivalbezoek ook de andere kant op, en trekken nog niet vertaalde auteurs de aandacht van een lokale uitgever.

Het Tanpinar Festival, dat wordt georganiseerd door Kalem Agency, het grootste en meest professionele literair agentschap van Turkije, beleefde dit jaar zijn vierde editie. Er waren meer dan 60 auteurs uit 22 landen uitgenodigd, waarvan een relatief grote groep uit Nederland, ook omdat Writers Unlimited een paar programma’s verzorgde met Adriaan van Dis en Rodaan Al Galidi. De auteurs namen deel aan lezingen, paneldiscussies, workshops en bezoeken aan scholen en universiteiten. Omdat de Turkse vertaling van Het diner werd gepresenteerd, werd Herman Koch bovendien geïnterviewd voor verschillende kranten en tv-programma’s. Ook in Turkije wordt Het diner een fascinerend boek gevonden; de dilemma’s van ouders ten opzichte van hun kinderen blijken tamelijk universeel te zijn. Dat zelfde geldt overigens voor het schrijnende Boven is het stil van Gerbrand Bakker, een verhaal uit de Hollandse polder, dat wereldwijd weerklank vindt.

Het viel de Nederlandse auteurs op dat in Turkije iets al snel een politieke zaak is. Marjolijn Hof werd gevraagd waarom ze in haar boek een vader naar een oorlogsgebied liet afreizen. In Nederland was toch nooit iets aan de hand, waarom wilde ze geweld als thema dan toch een plaats geven? Daar moest, volgens de journaliste in kwestie, toch een politiek statement achter zitten. Literatuur is in Turkije veel meer dan vermaak; het is stelling nemen en je durven uitspreken. Koch werd dan ook zeer geïnteresseerd binnengehaald vanwege de maatschappijkritische teneur in zijn boek, terwijl Het diner in Nederland toch meer als vrolijke satire wordt beschouwd.

Kader Abdolah aan het woord

Dat De Boodschapper – ‘de Koran volgens Kader Abdolah’, aldus de schrijver - in Turkije op veel belangstelling kon rekenen, mag dan ook geen verbazing wekken. Verrassender waren de reacties van het Turkse publiek tijdens een avondprogramma in Karga, een avant-garde bar en cultureel podium in het hart van Kadiköy, in het Aziatische deel van Istanbul. ‘Ik ben er trots op dat Hollandse meisjes in bikini op het strand de Koran lezen, de Koran van Kader Abdolah’, zo illustreerde Abdolah met het voor hem kenmerkende aplomb het Nederlandse succes van zijn hervertelling van het leven van Mohammed. De vrolijke reacties van het overigens zeer kritische gehoor op Abdolah uitgesproken maar ook geestige betoog, deed zijn gespreksgenoot, de Amerikaans-Iraanse schrijver, Amir Soltani, verzuchten: ‘Kader, hoe komt het dat ik word overladen met kritiek terwijl ik probeer niemand voor het hoofd te stoten, en jij, die alle verkeerde dingen over de profeet zegt, de lachers op je hand krijgt. Hoe doe je dat toch?’ Het was niet alleen de in charme en humor verpakte uitgesprokenheid van Abdolah die het Turkse publiek voor hem innam. Zijn persoonlijke verbondenheid met Istanbul, de stad waar hij op zijn vlucht uit het Iran van de Ayatollahs ruim anderhalf jaar verbleef alvorens in Nederland te belanden, moet daarbij zeker een rol hebben gespeeld. Een moeizaam anderhalf jaar, vol aanvaringen met lokale, corrupte autoriteiten, heimwee en onzekerheid over de toekomst, maar in vele opzichten ook bepalend voor zijn schrijverschap. Het is een geschiedenis die door het aanwezige publiek, moslim of niet, maar al te goed wordt begrepen, en waaraan de Nederlandse literatuur een origineel auteur met een groot komisch talent te danken heeft.

Literatuur is in Turkije veel meer dan vermaak; het is stelling nemen en je durven uitspreken.

Alle weblogs van Mireille Berman

Mireille Berman

Non-fictie specialist

buitenland

Non-fictie specialist

m.berman@letterenfonds.nl

lees meer