weblog

De klap moet nog komen

Hans Hagen – 25 maart 2021

Welke invloed heeft corona op je werk en inkomen als kinderboekenauteur? Wat heeft de coronasteun betekend? En hoe kijk je naar de toekomst? Het Nederlands Letterenfonds vroeg me deze effecten te beschrijven in een digitaal overleg met demissionair minister Van Engelshoven.* Ik heb een aantal collega’s en uitgevers naar hun ervaringen gevraagd om een breder beeld te kunnen schetsen van de stand in kinderboekenland. Hieronder een kort overzicht van de invloed van de pandemie op de vier poten van mijn/ons inkomen.

Lezingen en workshops

Net als veel andere schrijvers verdien ik een groot deel van mijn inkomen met lezingen en workshops via de onvolprezen Schrijverscentrale. Hoogtepunten in het jaar zijn altijd de Kinderboekenweek en de Poëzieweek. In 2020 vielen de optredens grotendeels weg. Ik bezocht 40% minder scholen. Volgens de Schrijverscentrale liep het uitbetaalde honorarium aan jeugdauteurs in 2020 in totaal met zo’n 45% terug – ik zit dus ongeveer op het gemiddelde. Een flink deel van de auteurs viel helemaal buiten de boot: in 2019 werden er 255 jeugdschrijvers geboekt, vorig jaar waren dat er 210. De online mogelijkheden voor workshops of schoolbezoeken zijn ook niet voor alle leeftijden geschikt; kinderen van de groepen 1 en 2, een deel van mijn doelgroep zijn te jong om te Zoomen. Mijn beeld voor de eerste helft van 2021 is nog iets somberder: door het sluiten van de scholen sta ik vooralsnog op min 75% schoolbezoeken. Het overgebleven kwart kwam mede tot stand door de nieuwe steunmaatregel van het Letterenfonds in samenwerking met de Schrijverscentrale en de Boekverkopersbond.

Royalty’s

De opbrengst uit verkoop van mijn boeken is bijna gehalveerd. De totale kinderboekenverkoop bleef hetzelfde, maar er wordt nu vooral “licht” werk verkocht. Bijna een derde van de verkoop bestaat uit boekenseries, daarnaast doen oude bekenden als Annie M.G. Schmidt het goed. Boeken die afhankelijker zijn van enthousiaste aanbevelingen van boekverkopers worden minder verkocht. Bij het sluiten van de boekwinkels in december had ik net een nieuw poëzie-prentenboek voor kersverse (groot)ouders in stapels bij de kassa’s liggen: Daar ben je. Maar er komt niemand de winkel in om zich te laten verleiden – bij ons in huis heet het boek nu: Daar blijf je.
De Koninklijke Boekverkopersbond verwacht dat zo’n 30% van de boekhandels de crisis niet overleeft. Dat gebeurt zeker niet als ze een deel van de coronasteun terug moeten betalen. Auteurs krijgen het dan nog moeilijker – dat zal in 2022 blijken bij de royalty-afrekeningen.

Rechten

Per uitlening in de bibliotheek ontvangen schrijvers leengeld, dat wordt elk jaar in december uitgekeerd door de Stichting LIRA. In 2020 werden er volgens een eerste inschatting 25% minder boeken uitgeleend. Daarnaast krijgen steeds meer scholen een Bibliotheek op school (dBos). Een groot deel van die ruim 3.000 schoolbibliotheken houdt de uitleningen niet bij. Helaas krijgen jeugdboekenauteurs nog steeds geen compensatie voor het leengeld dat ze daardoor al jaren mislopen. De VOB (Vereniging van Openbare Bibliotheken) laat schrijvers en illustratoren lelijk in de kou staan. Er zijn in de afgelopen jaren veel openbare bibliotheken verdwenen – daardoor loopt mijn leengeld elk jaar al met zo’n 10% terug. In december 2021 weten auteurs pas hoeveel leengeld ze extra mislopen door coronamaatregelen. Auteurs die voor theater schrijven missen ook nog eens de uitvoeringsrechten die uitgekeerd worden via BUMA, omdat voorstellingen zijn afgelast.

Incidentele inkomsten

In 2020 kwamen er minder losse schrijfopdrachten binnen en ook veel minder aanvragen voor overnames van mijn poëzie in bloemlezingen etc. Daartegenover stond een rustgevende projectbeurs van het Letterenfonds. Volgens onderzoek van de Auteursbond is het gemiddelde inkomen van schrijvers in coronatijd gedaald van 2.000 naar 1.000 euro per maand. Ik vermoed dat het nog veel erger wordt. De nood is hoog: de Auteursbond kreeg in de eerste ronde 268 aanvragen voor coronasteun van maximaal € 5.000, ze konden er 68 toekennen.

Laaggeletterd

Boekhandels en bibliotheken zijn belangrijke cultuur- en kenniscentra, het verdwijnen van deze centra heeft een negatieve invloed op schrijversinkomsten. En zeker ook op lezers. Op dit moment verlaat 25% van de jongeren het voortgezet onderwijs als toekomstig analfabeet. Hoe krijgen we dat gemiddelde omlaag? Hoe kun je ooit leesplezier en leesvaardigheid vergroten zonder professionele boekverkopers, bibliotheekmedewerkers en kinderboekenauteurs?

Uitstel of afstel

Het positieve corona-effect is dat ik ouderwets veel tijd heb om aan een nieuw boek te werken, dit in tegenstelling tot collega’s die maandenlang thuisonderwijs moesten geven. De vraag is wel óf en wannéér dat nieuwe werk zal verschijnen. Uitgevers schrappen per aanbieding zo’n 20% van de titels. Er ligt een stuwmeer aan uitgestelde boeken en herdrukken klaar – valt een nieuwe titel dan nog wel op in de media en in de overgebleven boekwinkels? Nou heb ik nog geluk dat ik al aardig wat geschreven heb. Debutanten komen nauwelijks aan de bak.

Conclusie

Corona leidt tot een kwetsbare positie van veel auteurs en tot een ernstige verschraling van het boekenaanbod.

Subsidie

Met de Van maker tot lezer-beurs, de tijdelijke steunmaatregel van het Letterenfonds, heb ik geïnvesteerd in de toekomst:
1. Ik heb in samenwerking met mijn uitgever Querido een folder gemaakt met lesideeën en informatie over de poëziebundels die ik samen met Monique Hagen schreef: Laat je verrassen, elke dag een gedicht. De folder is speciaal bedoeld voor leerkrachten en pabo-studenten, hij is te downloaden via hanshagen.nl
2. Laura Watkinson heeft het eerste deel van mijn historische roman De reis van Yarim in het Engels vertaald, zodat ik kan proberen buitenlandse uitgevers voor dat boek te interesseren.

14 makers tijdens werkbezoek

* Aan het gesprek met Van Engelshoven op 18 maart 2021 namen veertien “makers” op persoonlijke titel deel op uitnodiging van het Steunfonds Rechtensector of een van de zes Rijkscultuurfondsen: Fonds Podiumkunsten, Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, het Mondriaan Fonds, het Filmfonds, het Fonds voor Cultuurparticipatie en het Nederlands Letterenfonds.

Links naar ministerie van OCW: Creatieve makers digitaal in gesprek met Ingrid van Engelshoven

Er ligt een stuwmeer aan uitgestelde boeken en herdrukken klaar – valt een nieuwe titel dan nog wel op in de media en in de overgebleven boekwinkels?

Schrijver

Hans Hagen

Hans Hagen schrijft kinder- en jeugdliteratuur voor verschillende leeftijden, zowel poëzie als proza, zowel solo als met Monique Hagen. Samen publiceerden ze de bekende poëziebundel Jij bent de liefste; ook waren ze in 2017-2019 Kinderboekenambassadeux. Hans heeft ruim 60 boeken op zijn naam staan, waarvoor hij meermaals is bekroond. Zo ontving hij een Gouden Griffel voor De dans van de drummers. Vorig jaar verscheen Daar ben je, een poëzie-prentenboek (illustraties Charlotte Dematons) voor de jongste kinderen en hun (groot)ouders. Zijn werk is in meer dan 15 talen vertaald.

Bekijk alle weblogs van Hans Hagen