weblog

Op zoek naar nieuwe verhalen bij de conferentie True Stories

Saai zijn is onvergeeflijk

31 mei 2018

Tijdens de conferentie True Stories op 20 april spraken meer dan dertig schrijvers en journalisten over de internationale kant van verhalende journalistiek, oftewel: literaire non-fictie. Het Nederlands Letterenfonds organiseerde in samenwerking met de Stichting Verhalende Journalistiek het onderdeel Going un-Dutch. De Nederlandse, Zweedse en Engelse uitgevers van Joris Luyendijks Dit kan niet waar zijn: onder bankiers bespraken culturele verschillen aan de hand van het boek.

Luyendijk vertelde zelf meer over de culture clashes die hij ervoer tijdens het onderzoek voor zijn bestseller én over de voordelen van een vreemde eend in de bijt te zijn.

Hoewel de zon haar uiterste best doet om iedereen naar buiten te lokken, zijn in Pakhuis de Zwijger de zalen vol en de oren gespitst. Zo’n vijfhonderd jonge journalisten en schrijvers komen samen om te luisteren naar lezingen over new new journalism, ook wel storytelling genoemd. De conferentie richt dit jaar haar blik op verhalende tradities binnen Europa. Van experimenten met series voor podcasts in Scandinavië, tot een jonge generatie Poolse schrijvers die in de voetsporen treedt van Ryszard Kapuscinski. Van het kleine, zoals de intieme vertelstem in de Vlaamse podcast BOB, tot aan het politieke, zoals de lezing van de eigenzinnige Ghanees-Britse journaliste Afua Hirsch over in- en uitsluiting in Groot-Brittannië, waar zij het boek Brit-ish over schreef.

De ervaring van Joris Luijendijk past perfect bij het overbruggen van deze verschillende journalistieke verteltradities. Hij interviewde als Nederlands antropoloog en journalist Britse bankiers uit The City. Daarnaast schreef hij een blog, waar zijn boek op gebaseerd is, voor The Guardian, en daarmee voor een Brits en groter internationaal publiek. Dat leverde verschillende interessante situaties op. Zo ontdekte Luijendijk dat Nederlanders in Engeland bekend staan om hun doorzettingsvermogen en welwillendheid: al zijn ze soms een beetje dom, ze zullen niet stilzitten voor ze alles wat ze fout hebben gedaan weer goed hebben gemaakt. Het is uiteraard een vooroordeel dat Nederlanders dom zijn, maar de onbevangenheid waar dat vooroordeel misschien op berust kan juist erg nuttig zijn in de journalistiek. Dat blijkt uit de methode die Luijendijk hanteerde voor de totstandkoming van zijn boek. Luijendijk: “Ik schreef over de financiële sector zoals je een taalcursus Portugees zou organiseren: je stapt niet in op gevorderd niveau, je begint bij het begin.” Hij nam zonder enige kennis van de bankenwereld interviews af met mensen die al jaren in het vak zaten, om te ontdekken hoe een buitenstaander ‘binnen’ kan komen, om zonder vooroordelen te kijken.

Joris Luijendijk

De methode bleek echter niet zonder risico. “Ik wilde dat mijn geïnterviewden me de bankenwereld uit zouden leggen alsof ze het tegen een twaalfjarige hadden,” aldus Luijendijk, “maar dat betekende wel dat mijn eerste interviews ook op de website van bijvoorbeeld JP Morgan geplaatst hadden kunnen worden. De boodschap in die eerste gesprekken, die ik overnam, was vooral: Ik ben een fantastische bankier, die fantastisch werk doet, bij een fantastische bank. En ik wist gewoon nog niet genoeg om kritische vragen te kunnen stellen. Die eerste interviews waren rubbish.”

Het uiteindelijke resultaat was verre van rubbish. Dit kan niet waar zijn was in Nederland het best verkochte boek van 2015, met meer dan 300.000 verkochte exemplaren. Het werd in 14 talen vertaald. Uitgevers Mizzi van der Pluijm (Uitgeverij Pluim), Laura Hassan (The Guardian / Faber & Faber, Engeland) en Richard Herold (Natur & Kultur, Zweden) vertellen na het verhaal van Luijendijk over het uitgeven van zo’n succesvol boek. Omdat de Duitse uitgever van Dit kan niet waar zijn verhinderd is, spreekt Luijendijk zelf over de publicatie van zijn boek in Duitsland. In Duitsland wordt verhalende non-fictie volgens Luijendijk ook wel ‘charismatische’ non-fictie genoemd. En dat is een fine line, zegt hij lachend: “Er zijn wel redacteuren geweest die tegen me zeiden: Joris, we kunnen het je wel vergeven als je het een keer mis hebt, maar saaiheid…. Dat is onvergeeflijk. En eerlijk gezegd denk ik soms dat het in Duitsland precies andersom is.”

Mizzi van der Pluijm

Niet alleen cultuurverschillen maken het uitgeven van een boek over de grens moeilijk. Laura Hassan: “Meestal denken Engelse uitgevers: ‘we hebben al een Britse schrijver over dit onderwerp’ – ze zijn best vooringenomen.” Maar wat ze daarna zegt biedt ook hoop voor jonge schrijvers en journalisten: “Dat is aan het veranderen.” Ook Mizzi van der Pluijm ziet dat er meer ruimte komt voor vertaalde titels. Richard Herold benadrukt het effect van maatschappelijke veranderingen op het boekenvak: “Het moeilijkste boek om te verkopen als uitgever of literair agent is op dit moment waarschijnlijk een boek dat is geschreven door een Britse witte man van middelbare leeftijd.”

Laura Hassan is trots dat Faber & Faber en The Guardian een risicovol journalistiek experiment, waarbij de auteur samen met de lezer een leerproces doormaakt, tot een succes wist te maken – alles dankzij de auteur natuurlijk. Als aan het einde van het gesprek moderator Naema Tahir vraagt wat beginnende auteurs en journalisten zouden moeten doen om hun werk vertaald te krijgen, benadrukken zowel de uitgevers als Luijendijk het belang van onderscheidende journalistiek. Zo besloot Luijendijk om Arabisch te leren, omdat er nog nauwelijks journalisten waren die Arabisch spraken. Ja, dat betekent dat je een risico moet nemen. Ja, dat betekent dat je door moet zetten.

Laura Hassan voegt toe dat het essentieel is, thema’s te zoeken die origineel zijn en niet eerder werden onderzocht: “Go where the silence is. Schrijf over de dingen waar nog niet over geschreven is.” De zaal is er even stil van.

Het uitgeverspanel: Joris Luyendijk, Laura Hassan, Richard Herold en Mizzi van der Pluijm

Meer over de conferentie op de website van de Stichting Verhalende Journalistiek: verhalendejournalistiek.nl.

De bloemlezing van True Stories: Find your voice within the European narrative tradition conferentie is online te lezen. Deze bloemlezing verscheen met steun van het Nederlands Letterenfonds en bevat een selectie van de beste verhalende journalistiek uit Europa van het moment.

Schrijver

Esmé van den Boom

Esmé van den Boom (1993) is stagiair buitenland bij het Nederlands Letterenfonds. Ze studeerde Nederlands en Engels aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar ze momenteel de master Writing, Editing and Mediating afrondt. In haar masterscriptie doet zij onderzoek naar posthuman bodies in de korte verhalen van Ken Liu. In het academisch jaar 2016-2017 was ze Huisdichter van de RUG en bracht ter gelegenheid daarvan in oktober 2017 de bundel Zomerwee uit.

Bekijk alle weblogs van Esmé van den Boom