titels

Pedro Calderón de la Barca

Het leven is droom

21 maart 2017

‘Het wachten is op een regisseur die zijn creativiteit op Het leven is droom van schrijver Pedro Calderón de la Barca en vertaler Erik Coenen los kan laten’, zo sloot Hoogleraar Lieve Behiels haar recensie over het vertaalde werk in het tijdschrift Filter in juni 2007 af. Die regisseur is nu gevonden. Op donderdag 6 april gaat Het leven is droom in première in de Toneelschuur in Haarlem. De mystieke, muzikale voorstelling, geregisseerd door Olivier Diepenhorst, vertelt het verhaal van kroonprins Sigismond, die niet weet dat hij een kroonprins is.

Bij de geboorte van Sigismond staan de sterren verkeerd en als zijn moeder de bevalling niet overleeft, is het voor zijn vader duidelijk: Om het koninkrijk te beschermen tegen deze ‘tiran in wording’ laat hij zijn zoon in het diepste geheim opsluiten in een speciaal voor hem gebouwde gevangenis in de bergen. Hier groeit Sigismond op als een geketend beest, onwetend van zijn afkomst. Doordat het land geen directe troonopvolger heeft, wil de koning, voordat hij het land overdraagt aan een verre neef en nicht, nog één dag de troon bestijgen. De maatregel blijkt niet te werken.

Nederlandse vertaling La vida es sueño

Ondanks de moeilijke versvorm, heeft Coenen de vertaling tot een succes gebracht waarbij deze oorspronkelijke vorm voor het eerst in een vertaling van het toneelstuk is gehandhaafd. Lieve Behiels, hoogleraar aan de KU Leuven beschouwt de Nederlandse vertaling van Erik Coenen als “een tekst die is gesteld in een ‘modern klassiek’ Nederlands met een register die bij het onderwerp past.”

“Als leestekst is deze vertaling een gave die de vertaler aan het Calderón-patrimonium in het Nederlands toevoegt.”

Aan het einde van haar recensie vraagt zij zich af of de tekst ook geschikt is als ‘speeltekst’. Maar daarover zou een lezer die in de praktijk van het theater staat beter een uitspraak over kunnen doen, aldus Behiels. Erik Coenen vertaalde naast Het leven is droom, ook de toneelstukken Liefde na de dood, Geheime Wraak en Polyphemus en Galatea (allen van Calderón, verschenen bij Papieren Tijger).

Hoogtepunt Spaanse baroktoneel

Het leven is droom, van Pedro Calderón de la Barca uit 1635, geldt als het hoogtepunt van het Spaanse baroktoneel. Het is een sprookjesachtig verhaal, maar in de vernuftige verzen klinkt een duistere ondertoon door. Met de voorstelling Het leven is droom, waarin kroonprins Sigismond wordt gespeeld door Krisjan Schellingerhout, wil Olivier Diepenhorst hardop dromen over hoe in roerige tijden zin en richting te geven aan het eigen bestaan. Over de mogelijkheid van vergeving in een wereld die dat eigenlijk niet verdient. Diepenhorst is een van de vaste regisseurs van Toneelschuur Producties. Eerder regisseerde hij o.a. de voorstellingen Stilte en Smekelingen.

Coenen en Calderon

In Het leven is droom (2006) spreekt Coenen zijn bewondering uit over hoe Calderon de door Lope de Vega ontwikkelde toneelformule succesvol uitbuit. Het belangrijkste aspect van deze formule is volgens Coenen de poëtische vorm. Het vertalen hiervan brengt dilemma’s met zich mee die Coenen probeert op te lossen door zowel de inhoud als de vorm te respecteren. Hij vergelijkt het met een lichaam, dat structuur nodig heeft in de vorm van een geraamte. Zonder dit geraamte zakt het lichaam in elkaar. Naast het feit dat de passages het zelfde moeten klinken als het origineel, vindt de vertaler het belangrijk om de beeldspraak en de opbouw van het origineel na te leven in de vertaling.

Fragment uit Het Leven is droom (2006):

hebt ‘u door hier te komen
mij mijn driftbui doen betomen,
tederheid in mij gewekt,
mij vervuld van diep respect
en mijn woede weggenomen

Omdat de oorspronkelijke dichtvorm door Coenen is gehandhaafd zal de vertaling niet alleen toneelmakers aanspreken maar ook liefhebbers van poëzie. Voor het vertalen van Het leven is droom ontving de vertaler een werkbeurs van het Letterenfonds.

Meer informatie

  • Het leven is droom is van zaterdag 1 t/m 8 april te zien in de Toneelschuur in Haarlem en reist tot en met 20 mei 2017 langs Nederlandse theaters. Tijden en tickets
  • Filter

“Ik voel mij altijd aangetrokken tot personages wiens lusten en verlangens ernstig in conflict komen met de sociale context waarin ze moeten opereren.” - Olivier Diepenhorst

Fleur van Koppen

Contact

Fleur van Koppen

Beleidsmedewerker

f.van.koppen@letterenfonds.nl

Details

Het leven is droom
Papieren Tijger, 2010