titels

Antoine de Saint-Exupéry

Oorlogsvlieger

22 december 2016

Een ongewone combinatie: een schrijver die ook legerpiloot is. Wat was hij eerst? Dat valt niet direct te achterhalen, maar duidelijk is dat Antoine de Saint-Exupéry het van levensbelang vond voor zijn schrijverschap om met beide benen in het echte leven te staan. Aan alleen de verbeelding had hij niet genoeg, hij wilde ervaren wat het betekent om voor een bepaald beroep te kiezen, om collega’s te hebben, om zich verbonden te voelen.

Je kunt je op een heleboel manieren verbonden voelen, maar Saint-Exupéry komt in een oorlog terecht en zijn gemeenschapszin wordt uiteindelijk ultiem op de proef gesteld. De missies die hij moet uitvoeren zijn regelrecht zinloos en resulteren in een bijna zekere dood. Hij is bereid om offers te brengen maar gaat dit niet te ver? De moderne tijd is allang aangebroken en God is geen betrouwbare factor meer.

Opofferingsgezindheid en nederigheid waren centrale thema’s in het christendom, maar Saint-Exupéry wil die waarden niet opgeven, kán die niet opgeven terwijl hij de dood in de ogen kijkt en zijn meerderen nog steeds gehoorzaamt. Waarom vecht hij nog? Waarom stapt hij in dat vliegtuig, dat ook nog eens technische gebreken vertoont?

In Oorlogsvlieger maakt hij de lezer deelgenoot van het gevecht met zichzelf over deze vragen. En hij komt met een antwoord, als een soort moderne prediker, en wat klinkt zijn analyse actueel. De beschaving zoals hij die kende is failliet. Frankrijk is failliet en daar kan hij niet voor weglopen. Stefan Waanders, die het nawoord schreef, noemt het ‘Realisme van de hoop’.

Over de tijd voor de oorlog:

“Ik woonde niet meer in de gemeenschap als architect. Ik profiteerde van haar vrede, haar tolerantie, haar welvaart. Ik wist er niets vanaf, behalve dat ik erin verbleef. Ik verbleef erin als koster, of als stoelenverhuurster. Als parasiet dus. Als overwonnene dus. Zo zijn de passagiers op een schip. Ze maken gebruik van het schip zonder het iets te geven. In de beslotenheid van de salons, die zij voor een absoluut kader houden, zetten ze hun spelletjes voort. Ze merken niet hoe de hoofdspanten werken onder de eeuwige druk van de zee. Welke recht hebben ze om zich te beklagen wanneer de storm hun schip stukslaat?”

Waarom stapt hij in dat vliegtuig, dat ook nog eens technische gebreken vertoont?

Fleur van Koppen

Contact

Fleur van Koppen

Beleidsmedewerker

f.van.koppen@letterenfonds.nl

Details

Oorlogsvlieger
Van Oorschot (2016), vert. Nele Ysebaert