nieuws

Engelsen nader tot Reve

The Evenings

22 december 2016

“It was still dark, in the early morning hours of the twenty-second of December 1946, on the second floor of the house at Schilderskade 66 in our town, when the hero of this story, Frits van Egters, awoke.” Bijna zeventig jaar na dit fictieve feit, ontwaakt Reve’s klassieker De avonden met groot succes in het Engelse taalgebied. Mede dankzij de veel geprezen vertaling van Sam Garrett en een reeks jubelende recensies heeft het Britse Pushkin Press nu al 14.000 exemplaren verkocht van The Evenings. A Winter’s Tale. Begin 2017 volgt de Amerikaanse editie.

Op Tweede Kerstdag 1946 typte Gerard Reve een brief aan zichzelf, met daarin een reeks “overwegingen en voornemens bij het schrijven van een lang verhaal, een novelle voor De Bezige Bij”. Dankzij een fraai blog van Philip Huff voor het Literatuurmuseum kunnen we de ‘afspraken’ die Reve met zichzelf maakte nalezen. Opvallend veel daaruit - zoals de titel en het aantal hoofdstukken en dagen dat het verhaal dient te bevatten - correspondeert met het uiteindelijke resultaat, zijn debuutroman:

”* Over den titel dienen wij ons geen zorgen te maken. DE KAMERBEWONERS, HELDEN VAN ONZE TIJD of ZIEKENBEZOEK, we zullen wel zien. Of DE AVONDEN.
* Wij moeten ons niet den een of anderen vorm laten opdringen. De mededeelende verhaal-vorm is absoluut niet verwerpelijk, zie DE DOOD VAN IWAN ILJITS van Graaf Leo Tolstoj.
* Het werken dienen wij geduldig, zonder opwinding te verrichten.”

letter

Ook de formeel-ironische toon van dit briefje typeert Reve reeds ten voeten uit. Uiteindelijk sloot hij het schrijfwerk, zo blijkt uit de laatste zin van De avonden, af op 18 mei 1947, bijna vijf maanden na zijn brief aan zichzelf. De vertaling van de roman kostte Sam Garrett negen maanden, zo vertelde hij begin november in Trouw. Reve’s specifieke toon vormde daarbij een van de grootste uitdagingen:

Het meest specifieke aan Reves tekst, legt hij uit, is het voortdurende wisselen tussen hoge en lage niveaus. “Hij heeft een geweldige beheersing van het plechtstatige Nederlands van de Statenbijbel, dat hij lichtvoetig combineert met ontzettend platte en flauwe grappen. Zo hinkt hij voortdurend van zwaarmoedigheid naar meligheid en weer terug. Mijn grootste uitdaging was om aan beide recht te doen.”

De vertaalopdracht vormde voor Garrett een oude wens, zo vertelde hij in de Volkskrant en de Leeuwarder Courant:

‘Ik las het in 1983. Zo’n boek had ik nog nooit gelezen. Het sprak me aan. Een jongeman die zich schaamt voor zijn ouders, verlangt naar vriendschappen maar twijfelt over zijn vrienden en zijn vermogen tot loyaliteit, die zich verveelt op weer een donkere winterdag. Dat zijn universele gevoelens.

,,Natuurlijk is het boek oer- Nederlands. Maar het is ook zo dat Reve dat oer-Nederlandse zo treffend heeft neergezet, zo goed, zo absoluut, dat het overdraagbaar is. Het is oer-Nederlands, maar niet exclusief Nederlands.”

In de Volkskrant voegde Garrett daaraan toe dat hij graag “aan de gang zou gaan met Op weg naar het einde of De vierde man, werkend vanuit woorden die Reve zelf ooit heeft geuit in een interview: ‘Als ik vertaal, probeer ik over te brengen wat ik denk dat de auteur bedoeld heeft, God zegene de greep, meer of minder kan ik niet.’”

In Groot-Brittannië werd het ‘dark masterpiece’ van de ‘Dutch’ in de afgelopen twee maanden gerecenseerd door tal van belangrijke media, waaronder The Guardian, The Irish Times, BBC Radio en The Observer. Criticus Eileen Battersby van The Irish Times selecteerde de vertaling ook voor haar eindejaarslijstje met favoriete titels uit 2016.

De Engelse uitgave kwam tot stand met een subsidie van het Nederlands Letterenfonds. De avonden verscheen eerder ook in Afrikaanse, Duitse, Franse, Hongaarse, Noorse, Slowaakse, Spaanse en Zweedse vertaling. Een overzicht hiervan is te vinden in de vertalingendatabase.nl. Aldaar is ook een overzicht te vinden van het vertaaloeuvre van Sam Garrett.

Sam Garret Vertaler Sam Garrett over De Avonden in de theaterzaal van de OBA Amsterdam. Foto van Twitter.