nieuws

De meta-eindejaarslijst

31 december 2015

Op de valreep van het jaar en als klein eerbetoon aan de grote lijstjesmaker Pieter Steinz, een terugblik op boeken die in 2015 mede dankzij investeringen van het Letterenfonds tot stand kwamen aan de hand van de lijstjes van critici en anderen in de Nederlandstalige kranten en tijdschriften. En omdat alle literaire genres het Letterenfonds even lief zijn, zijn de eindejaarslijstjes herverdeeld over de categorieën vertaalde literatuur, oorspronkelijk Nederlandstalige romans, kinder- en jeugdliteratuur, poëzie en literaire non-fictie.

Bij het samenstellen van deze metalijst is zeer dankbaar gebruikgemaakt van het overzicht op athenaeum.nl, waarin overigens maar liefst twee titels van Pieter Steinz figureren (De gids voor de wereldliteratuur en Lezen met ALS: ‘Een mooier eerbetoon aan de literatuur en het leven is er zelden geschreven’ aldus De Standaard), maar als voormalig Letterenfonds-directeur dient zijn werk hier uiteraard hors concours te blijven.

Vertaalde literatuur

Met stip op 1 staat Michel Houellebecqs Onderworpen, vertaald door Martin de Haan. De roman wordt maar liefst elfmaal genoemd, en wel in De Morgen (‘uitstekend vertaald door Martin de Haan’, en: ‘groot stilist […] mengsel van absurditeit en diepe ernst.’), De Standaard (3x), NRC Handelsblad (2x; ‘Het levende bewijs dat geëngageerde literatuur niet hoeft te preken of links te zijn.’), Trouw, Elsevier, Vrij Nederland, HP De Tijd en De Groene Amsterdammer. Martin de Haan, de vaste vertaler Houellebecq en Kundera, werd in 2013 bekroond met de Letterenfonds Vertaalprijs.

Drie vertaalde titels worden viermaal genoemd en nemen daarmee gezamenlijk de 2de plaats in. Toevallig of niet, gaat het ook om drie (deels) non-fictie werken: In ogenschouw van Julian Barnes, vertaald door Jelle Noorman & Jan Braks, genoemd in De Standaard (3x) en De Morgen (‘ingetogen, elegant boek van iemand die ervan houdt om met kunst te leven’). Het einde van de rode mens van Nobelprijswinnares Svetlana Alexijevitsj, in vertaling van Jan Robert Braat, genoemd in dagblad Trouw (3x, onder meer door Jan Brokken: ‘In dit boek kun je iedere zin onderstrepen want iedere zin behelst een levensles’), en De Standaard. En tot slot De H is van havik van valkenierster, historica en dichteres Helen Macdonald, vertaald door Nico Groen & Joris Vermeulen, dankzij De Standaard waarin het boek 4x is genoemd (‘… een fascinerende biografie […] Pakkend, ontroerend, grappig en diepgravend.’)

Ook de 3de plaats wordt door drie titels bezet, waaronder het eerste en het laatste deel van een cyclus: Vrouw, het zesde en laatste deel van de Mijn strijd-cyclus van Karl Ove Knausgård, een cyclus die vrijwel geheel door Marianne Molenaar is vertaald uit het Noors, werd genoemd in de eindejaarslijstjes van De Standaard (‘expliciete fictionaliteit, brede intellectuele spectrum, tomeloze ambitie en machtige vertelkracht’), NRC Handelsblad en Het Parool. Dan Judas van Amos Oz, vertaald uit het Hebreeuws door Hilde Pach, winnares van de prestigieuze Martinus Nijhoffprijs 2014 en de Letterenfonds Vertaalprijs 2007. De roman werd genoemd door NRC Handelsblad, Elsevier en door boekhandelaar Fabien Paagman in Trouw: ‘Het mooiste boek dat ik dit jaar las’. En de derde derde plaats is voor de klassieker Swanns kant op van Marcel Proust, in de nieuwe vertaling van Martin de Haan en Rokus Hofstede. Genoemd door Het Parool, Trouw en De Standaard (als ‘hét evenement van het voorbije jaar’ volgens literair vertaalster en recensente Marijke Arijs). Voor een uitvoerige bespreking én een quiz over deze en de eerdere vertaling van Thérèse Cornips verwijzen u naar het eveneens op de valreep van 2015 verschenen nieuwe nummer van Filter, tijdschrift over vertalen.

Oorspronkelijk Nederlandstalige romans

Een honger van Jamal Ouariachi is onder recensenten de grootste favoriet, de roman is maar liefst negen maal te vinden in de eindejaarslijstjes. En wel bij De Morgen (3x; ‘betreedt het domein van het taboe - een ontwikkelingshelper beschuldigd van pedofilie - en daar is het ongemakkelijk én boeiend toeven, omdat de meesterlijke schrijver alle westerse waarden tegen het licht houdt en in vraag stelt’), De Standaard (2x; ‘het boek dat het meest gebaat is bij herlezing’), Het Parool (2x; John Jansen van Galen: ‘Dit is nog eens een ambitieuze roman!’ en Arie Storm ‘Hij richtte zijn roman kortom geheel in naar zijn eigen zin, met knappe perspectiefwisselingen, literaire pastiches en postmoderne knipoogjes. Het resultaat imponeert.’), HP De Tijd (‘Ouariachi doet in deze ene roman waar andere schrijvers gerust een half oeuvre voor uittrekken’) en NRC Handelsblad.

Op de 2de plaats De onderwaterzwemmer van P.F. Thomése, dat in De Morgen (3x) onder meer wordt genoemd door collega schrijvers Yannick Dangre en Herman Koch (‘Thoméses laatste roman De onderwaterzwemmer verschilt andermaal van al zijn vorige romans. Ook en niet het minst omdat de schrijver in deze vaderroman alle registers van zijn orgel in één en dezelfde compositie opentrekt.’), De Standaard (2x), NRC Handelsblad (2x: ‘Thomése bewijst dat hij in één boek zowel wild grappig als diep ontroerend kan zijn.’) en Vrij Nederland.

Compassie van Stephan Enter werd vijf maal genoteerd: in De Morgen (2x; ‘Enter schrijft stijlvast en in trefzekere beelden en demonstreert hoe rafelig, morsig, met blinde vlekken en ondoorzichtige intriges een relatie op de klippen kan lopen.’), de Groene Amsterdammer, Vrij Nederland en NRC Handelsblad.

Poëzie

De bundel Verloop van jaren van Remco Campert is vier maal vermeld in de eindejaarlijstjes. Zowel in De Standaard, Trouw en in Het Parool waren zowel Dieuwertje Mertens (‘Op het moment van lezing krijgen zijn gedichten al de status van klassieker.’) als Thomas Verbogt:(‘In zachte taal raakt hij herinneringen aan, flarden van bijna vergeten momenten.’) enthousiast.

Idyllen van Ilja Leonard Pfeijffer werd bekroond met Jan Campertprijs en wordt drie maal in de lijstjes genoemd: in De Standaard door Luuk Gruwez (‘met voorsprong de beste, krankzinnigste en meest ambitieuze dichtbundel van het jaar’), in NRC Handelsblad door Guus Middag en in Trouw door Janita Monna.

Meer mensen dan reddingsvesten, de derde bundel van Willem Thies genoemd in Het Parool (‘fenomenale geladen observaties’) en in De Morgen door Jamal Ouariachi.

Kinder- en jeugdliteratuur

Drie titels werden twee maal uitverkoren in de eindejaarslijstjes, dus delen de 1ste plaats: De bundel Nooit denk ik aan niets van Hans en Monique Hagen, geïllustreerd door Charlotte Dematons, werd genoemd in De Volkskrant (‘Sensationele kinderdichtbundel’) en De Standaard. Lovende woorden waren er voor de Young adult-roman De zee zien van Koos Meinderts in Het Parool (‘Met een enkel dramatisch gegeven weet Koos Meinderts een wereld op te roepen.’) en Trouw (‘tedere terugblik’). En ook de roman Gips van Anna Woltz, tot slot, behoorde tot de favorieten van De Standaard (‘een tragikomisch kinderboek’) en Het Parool (‘Woltz in topvorm’).

Literaire non-fictie

In de categorie literaire non-fictie springt Arjen Fortuins biografie Geert van Oorschot, uitgever eruit. Het boek werd maar liefst vier maal vermeld, onder meer door NRC Handelsblad en door uitgevers Oscar van Gelderen en Eva Cossee in Trouw. De Morgen noemde het de beste literaire biografie van 2015 (‘Subtiele, uitstekend geresearchte biografie van een van de kleurrijkste uitgevers van Nederland, vol inzichten in het vak en smeuïge anekdotiek’). Ook Frans Kellendonk wordt vaak genoemd, waaronder het Verzameld werk dat werd bezorgd door Jaap Goedegebuure en Rick Honings. ‘Kellendonk toonde in zijn schrijven een enorme durf - er zit iets krankzinnigs in dit proza’, aldus Arie Storm in Het Parool.

Interview (start op 27’05”) met Arjen Fortuin over Geert van Oorschot, uitgever in de literaire talkshow Letteren &cetera van NPO Cultura.

Op athenaeum.nl vindt u ook links naar andere eindejaarslijstjes.