titels

Vauvenargues

De menselijke geest - een inleiding

25 november 2015

Literair vertaler Martin de Haan is kenner van de Franse achttiende eeuw. Na zijn vertalingen van Dominique-Vivant Denon en Denis Diderot, vertaalde hij de minder bekende denker Luc de Clapiers, die als Marquis de Vauvenargues (1715-1747) door het leven ging.

Net zoals Descartes vóór hem en Schopenhauer ná hem, interesseerde deze op jonge leeftijd overleden vriend van Voltaire zich voor de werking van de menselijke geest. In dit boekje zet Vauvenargues uiteen dat de geest drie beginselen bevat: de verbeelding, de reflectie en het geheugen. Aan de hand van dit principe probeert hij vervolgens te achterhalen hoe iemand met een gezond verstand toch weinig diepzinnig kan zijn of waarom vlugheid van begrip niet altijd samengaat met een grote productiviteit.

Naast deze drieledigheid van de geest buigt hij zich over het fenomeen haat.

Haat is een onbehagen in het voorwerp waarop hij gericht is. Het is een verdriet dat ons een heimelijke aversie jegens zijn oorzaak inboezemt. We noemen dat verdriet jaloezie wanneer het voortkomt uit het besef dat wij iets niet bezitten wat een ander wel bezit.

Genoeg materiaal dus om ook tegenwoordig van te leren en over na te denken, maar tegelijkertijd geeft Vauvenargues geen antwoord op de vraag of we onszelf kunnen verbeteren of we kunnen leren door middel van zelfinzicht. Wat Martin de Haan Vauvenargues zou willen vragen is dit: “als ik de lijst van geesteseigenschappen, karaktereigenschappen en passies heb afgewerkt, als ik mezelf heb herkend als ijdel of ambitieus, vrolijk of zwartgallig, als ik kortom inzicht heb gekregen in mijn verborgen drijfveren en tegelijk wat meer tolerantie voor andermans kromme geest heb ontwikkeld, wat dan? Naar zijn antwoord kan ik alleen maar gissen, maar het lijkt me niet onwaarschijnlijk dat hij iets zou schrijven in de trant van: ‘Geen mens kan zichzelf overzien. Enz.’”

De menselijke geest - een inleiding is verschenen bij Vantilt. Vauvenargues bedacht veel maximen, waarmee deze uitgave rijkelijk is geïllustreerd. Martin de Haan ontving subsidie voor deze vertaling.

Als misstanden onvermijdelijk zijn, zijn het natuurwetten.

Fleur van Koppen

Contact

Fleur van Koppen

Beleidsmedewerker

f.van.koppen@letterenfonds.nl

Details

De menselijke geest - een inleiding
Vantilt, 2015, 96 blz.