Boek

J. Bernlef

Een jongensoorlog

Oorlog door jongensogen gezien

Een jongensoorlog heeft een bijzondere positie in het omvangrijke oeuvre van Bernlef. Het verscheen eerder onder de titel Achterhoedegevecht (1989) en dat was weer een bewerking van Bernlefs prozadebuut Stukjes bij beetjes (1965). In deze nieuwe vorm heeft Bernlef het coming-of-age-drama nog meer tot zijn essentie teruggebracht.

De twaalfjarige Michiel wordt in het laatste oorlogsjaar door zijn ouders Amsterdam uit gestuurd, om op het platteland bijgevoederd te worden. Hij komt terecht bij de familie Tulp in het dorp Driewoude. De oorlog komt hier voor hem op een totaal andere manier nabij dan in de stad. ‘Thuis was de oorlog zoveel makkelijker geweest; zichtbaar achter prikkeldraad, met een uniform aan, te onderscheiden van het gewone leven. Hier omgaf hij hem vaak met onbegrijpelijke tekens.’

Sec en puur laat Bernlef de wereld zien door de ogen van een jongen aan het begin van zijn adolescentie. Een kwetsbaar perspectief dat in oorlogstijd meer dan ooit geladen is. De overgang van de stad naar het platteland, de afgedwongen intimiteit met vreemde mensen, én het feit van een bezet land in oorlogstijd, maken Michiel tot een overlever. Vooral de fysieke sensaties van de twaalf-, bijna dertienjarige, brengt de schrijver indringend voor het voetlicht: de spekkige armen van ‘tante Merel’, het harige geslachtsdeel van ‘pleegzusje’ Alie, zijn eigen schurende enkels die niet gewend zijn aan klompen. Daarnaast heeft Michiel er meer dan een dagtaak aan om ‘goed’ en ‘fout’ te kunnen duiden. De dorpsdokter mag niet gegroet worden, want hij heult met de vijand. De buurman is een NSB’er en een losbol, en moet worden bespioneerd. Om bij zijn nieuwe klasgenoten in de gratie te komen, moet Michiel rapporteren over zaken die hij zelf niet kan bevatten. Voor het slapen gaan troost hij zich met het van huis meegenomen boek, Moeder leest voor. Hij identificeert zich met Hagar en Ismaël die, net als hij, verraden zijn door hun geliefden en de woestijn zijn ingestuurd. ‘Arme Jongen!’

Tegen de tijd dat Michiel weer terug kan naar Amsterdam, is hij erachter gekomen dat niet alles is wat het lijkt. Dat het meisje met de mooie krullen een moffenhoer blijkt te zijn. Dat voor principes een prijs moet worden betaald en dat eerlijkheid ook maar relatief is. Tegelijkertijd heeft alles wat hij heeft meegemaakt zich in zo’n afgesloten wereld en periode afgespeeld, dat hij ook het gevoel heeft dat er helemaal niets is gebeurd. Die paradox, van ‘alles’ en ‘niets’, komt in deze novelle wonderschoon tot leven.

J. Bernlef

Bernlef (1937-2012) schreef een groot aantal gedichten, verhalen, romans en essays. Van zijn vele romans zijn Hersenschimmen (1984, verfilmd en in vele talen vertaald) en Publiek geheim (AKO Literatuurprijs, 1987) het bekendst. Hij ontving voor zijn grote oeuvre vele prijzen waaronder de P.C.…

lees meer

Details

Een jongensoorlog (2005). Fictie, 132 pagina's.

Fragmentvertaling

English (PDF document)

Uitgeverij

Querido

Spui 10
NL - 1012 WZ Amsterdam
The Netherlands
Tel: +31 20 760 72 10

E-mail:
j.spooren@singeluitgeverijen.…
Website:
http://www.querido.nl

lees meer