Boek

J.J. Voskuil

Requiem voor een vriend

Grillig, eerlijk, autentiek

Voor J.J. Voskuil telt slechts één ding: de waarheid. In zijn romans waagt hij zich niet aan de verbeelding, maar tekent hij met een zeldzaam scherp oog voor tekenende details zijn herinneringen op aan een bepaalde periode of persoon. In Bij nader inzien, zijn twee vuisten dikke debuutroman over de vriendschap tussen een aantal jonge letterenstudenten van vlak na de oorlog, leidde dat ertoe dat je op basis van de exacte beschrijvingen van hun gedrag, hun woorden en daden haarfijn aanvoelde dat Maarten Koning, Voskuils alter ego, door zijn vrienden verraden werd. En in Het Bureau, zijn zevendelige en 5500 pagina’s tellende roman, werd even vilein als humoristisch het gedrag van ambtenaren op een wetenschappelijk instituut onder de microscoop gelegd en met een fileermesje ontleed. Op grond daarvan kwam Maarten Koning tot de conclusie dat de saamhorigheid op zijn werk slechts een illusie was geweest.

In wezen keert in Requiem voor een vriend, zijn nieuwste boek, hetzelfde patroon terug. Ook de geschiedenis van de vriendschap tussen Han Voskuil en Jan Breugelman, twee Haagse jongens die samen opgroeiden en in hun verdere leven via brieven en in ontmoetingen een stormachtige relatie onderhielden, loopt uit op een deceptie. Toch is er ook een belangrijk verschil. In tegenstelling tot Voskuils eerdere werk treden de belangrijkste figuren op onder hun eigen naam (alleen die van Breugelman is wegens privacyredenen een tikje veranderd), en is het boek geschreven in de ikvorm.

Kennelijk heeft Voskuil zijn nieuwste boek nog persoonlijker wilde maken dan zijn vorige. Nog waarachtiger. Dat effect wordt versterkt doordat hij veelvuldig en uitgebreid citeert uit de brieven die Jan Breugelman aan hem schreef gedurende hun vriendschap. Breugelman was manisch depressief, en wisselde perioden van droeve stilte en depressie af met energieke, onnavolgbare uitbarstingen. De brieven boden Voskuil de uitgelezen mogelijkheid te laten zien hoe Breugelmans situatie verslechterde, en de chaos in zijn hoofd toenam. In een interview zei de schrijver daarover: ‘De lezer moet geconfronteerd worden met die manie, hij moet verpletterd worden.’

De vriendschap tussen de twee mannen werd er in werkelijkheid ook door verpletterd. Niet alleen omdat Breugelmans politieke opvattingen radicaal veranderden van extreem links naar extreem rechts, maar vooral vanwege het feit dat Breugelman zich niet verzet tegen zijn voortschrijdende ziekte. In het laatste hoofdstuk stopt hij met het innemen van zijn medicijnen, en kwijnt weg in een inrichting voor geesteszieken. Tot Voskuil lijkt de gekte van zijn vriend zelfs dan nog nauwelijks door te dringen. Hij wordt pas wakker geschud op de allerlaatste bladzijde, als Breugelman hem en zijn vrouw definitief de laan uitstuurt: ‘Opsodemieteren!’

Het is de indringende slotscène van een grillig, eerlijk en authentiek boek.

J.J. Voskuil

J.J. Voskuil (1926-2008) heeft bij zijn leven niet veel gepubliceerd. Na Bij nader inzien in 1963 bleef het stil tot aan 1995 Het Bureau verscheen, een zevendelige romanreeks over zijn werk als wetenschappelijk hoofdambtenaar op het Meertens-instituut voor volkskunde (The Meertens Institute…

lees meer

Details

Requiem voor een vriend (2002). Fictie, 492 pagina's.

Uitgeverij

G.A. van Oorschot

Herengracht 613
NL - 1017 CE Amsterdam
The Netherlands
Tel: +31 20 623 14 84
Fax: +31 20 625 40 83

E-mail:
contact@vanoorschot.nl
Website:
http://www.vanoorschot.nl

lees meer