Boek

David van Reybrouck

De plaag

Het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika

Wetenschappelijke en journalistieke odyssee

Werkend aan zijn doctoraalscriptie over de prehistorische archeologie stoot David van Reybrouck op de beschuldiging dat de Belgische schrijver en Nobelprijswinnaar Maurice Maeterlinck in zijn boek La vie des termites (1926) het werk van de Zuid-Afrikaanse schrijver, journalist en natuurwetenschapper Eugène Marais geplagieerd zou hebben. Hij besluit de zaak zelf te onderzoeken.

Waarom ging Maeterlinck over insecten schrijven? Zijn er aanwijzingen dat hij het werk van Marais kende? Zijn speurtocht leidt hem van het archief van Maeterlinck in België via een verzamelaar van Maeterlinck-parafernalia, bibliotheken, internet en massa’s lectuur naar Zuid-Afrika zelf, waar hij het spoor van Marais volgt. In een onherbergzaam gebied ten noorden van Pretoria, waar Marais, ondertussen verslaafd en depressief, zich in 1906 terugtrok om bavianen te observeren en te schrijven en waar hij ten slotte zelfmoord pleegde, trapt de onderzoeker hem zelfs op de hielen: hij vindt er medicijnflesjes die het barre leven van Marais heel tastbaar maken.

David van Reybrouck duikt in het bezielde verslag van zijn wetenschappelijke en journalistieke odyssee onder in de levens van Maeterlinck en Marais en in de literatuur over mieren en termieten. Wat dat oplevert verweeft hij verbluffend handig met sociaal-economische en politieke informatie, met gegevens over artistieke modes en de geest van de tijd waarin de beide auteurs leefden, en ten slotte zet hij dit alles bij in de cultuurgeschiedenis en de ontwikkelingen in de wetenschap. Zijn meest ontnuchterende confrontatie is die met het nieuwe Zuid-Afrika, het land dat na de machtsovername door het ANC in 1994 zichzelf opnieuw moet uitvinden, en zich alsnog voor schijnbaar onoplosbare moeilijkheden en tegenstellingen geplaatst ziet. Hij verliest wel eens de moed als hij in het licht hiervan de futiliteit van zijn onderneming inziet, en zoals Marais wordt hij wel eens overvallen door het besef van vergankelijkheid en vertwijfeling.

De plaag houdt het midden tussen een literaire studie, een historisch-wetenschappelijk essay, een avonturenverhaal en een ongewone reisreportage, geschreven in een ongemeen boeiende stijl. David van Reybrouck verrast de lezer met dwarsverbanden en parallellen tussen zijn verschillende onderwerpen, zoals de organisatie van de termietenhoop en de opbouw van een menselijke samenleving. De termietenhoop heeft het in de literatuur ook altijd bijzonder goed gedaan als metafoor, stelt hij vast, bijvoorbeeld van het menselijk lichaam, en gaandeweg ziet de lezer dit boek zelf uitgroeien tot een antropologische metafoor van het leven zelf, waarin de meest verschillende onderdelen allemaal in een zelfde samenhang betrokken blijken. De plaag sleept de lezer mee in een opwindend postmodern literair avontuur waar hij achteraf nog lang van onder de indruk is.

Vertalingen

David van Reybrouck

David Van Reybrouck (1971) is een wetenschapper, cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver. In 2010 kreeg hij drie belangrijke literaire onderscheidingen: de Libris Geschiedenisprijs, de Jan Greshoffprijs en de AKO Literatuurprijs voor zijn boek Congo, waarvan meer dan 200,000 exemplaren zijn…

lees meer

Details

De plaag. Het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika (2001). Fictie, 302 pagina's.
Oplage: 2.800

Thema's: debuut

Uitgeverij

Meulenhoff | Manteau

Mechelsesteenweg 203
B-2018 Antwerpen
Belgium
Tel: +32 3 285 72 00
Fax: +32 3 285 72 99

E-mail:
harold.polis@standaarduitgeve…
Website:
http://www.standaarduitgeveri…

lees meer