Boek

Tom Lanoye

Zwarte tranen

Lanoye’s romancyclus houdt het midden tussen een ‘comedy of errors’ en een Griekse tragedie: opnieuw een satirische roman over het hedendaagse Vlaanderen

Zwarte tranen is het tweede deel van een romancyclus die Tom Lanoye in 1997 is begonnen met Het goddelijke monster. Hoeveel delen er nog zullen volgen, is onduidelijk, maar met Zwarte tranen heeft men in ieder geval een boek in handen dat reikhalzend doet uitzien naar dat vervolg. Dat heeft misschien veel te maken met het onmiskenbare soap-karakter van de familiegeschiedenis die hier wordt ontvouwd, een drama dat zich afspeelt tegen de achtergrond van de grote schandalen die België de afgelopen jaren hebben geplaagd: de Dutroux-affaire, de Bende van Nijvel, de moord op de socialistische politicus Cools, de zaak-Aurousseau, het Augusta-schandaal, om er enkele te noemen. Al die kwesties komen in het boek ook ter sprake, maar waar Lanoye zich als columnist en bij tijd en wijle als politiek activist in kranten en tijdschriften op een niet mis te verstane wijze over deze kwesties heeft uitgesproken, niet zelden de rol van het intellectuele geweten van België op zich nam zelfs, daar vloeien hier de columnist, de literaire performer (die het fun-aspect van literatuur benadrukte), de toneelschrijver (zijn magistrale Shakespeare-bewerking Ten oorlog) en de dichter Lanoye samen in een epos dat ook nog een ander, als men wil, persoonlijker verhaal vertelt.

Centraal staat de figuur van Katrien Deschryver, die aan het eind van Het goddelijke monster haar man dood schoot. Alles wijst op een jachtongeval, maar Katrien wordt als het ware de lege plek waarop iedereen zijn eigen verlangens en obsessies projecteert. Katrien lijkt daartegenover willoos. Het ongeluk verandert in een aanklacht van moord en Katrien wordt gearresteerd. Het leidt tot een ware kettingreactie van gebeurtenissen - niet in de laatste plaats omdat zij behoort tot een familie die in de hogere regionen van de Belgische politiek en het zakenleven verkeert. Haar ‘daad’ is een splinterbom die niet alleen de afzonderlijke levens van alle direct betrokkenen, maar de hele samenleving lijkt op te blazen. Zij komt in het boek voornamelijk aan het woord in nogal duistere dagboekfragmenten, waarop een onderzoeksrechter, gedreven door zijn eigen ambities en met zijn eigen verborgen agenda, zijn tanden stuk bijt. Hij zoekt in die teksten wat hij wil vinden, maar er niet werkelijk in staat, zo lijkt het. En zo is ook de ontsnapping van Katrien, waarmee Zwarte tranen begint, uiteindelijk niet door Katrien zelf op touw gezet, maar een toevallige samenloop van omstandigheden waarbij een militante feministe Katrien op sleeptouw neemt en haar vervolgens tot icoon van haar eigen obsessies maakt.

Lanoye’s romancyclus houdt met andere woorden het midden tussen een ‘comedy of errors’ en een Griekse tragedie waarin moedwil en misverstand, zelfverblinding en dadendrang noodlottige gevolgen hebben. Ieder van de talloze personages heeft zijn eigen verhaal, maar elk verhaal is gebaseerd op drijfzand, een wankele constructie waarbinnen men veilig meende te bestaan, maar die bij het minste of geringste instort: een ‘vaste kern’, een ‘identiteit’ ontbreekt. Het gesjoemel in de publieke ruimte is slechts de uitvergroting van het gesjoemel in de persoonlijke sfeer, de accoordjes die een mens met zichzelf sluit. Daarbij wordt Lanoye nooit de moralist die hij in zijn columns wel vaak is. Integendeel: de moralist Lanoye wordt op een zeker moment in een klein zelfportretje terzijde door de auteur zelfs bespot. De kracht van Zwarte tranen ligt vooral in de prachtige combinatie van snelheid en traagheid van vertellen. Al lezend heb je het gevoel van het één naar het ander voort te razen, maar in feite bestaat het boek uit een groot aantal bijna statische situaties waarin nauwelijks tijd verstrijkt: men bevindt zich pagina’s lang in een hotelkamer waar een kolonel zelfmoord pleegt; we staan te wachten voor een lift, voor de ingang van een supermarkt of we zijn op een cruise-schip. Ook het gebruik van verschillende tekstsoorten - dagboek, brief, politieke beschouwing, journalistiek - geeft het gevoel opgenomen te zijn in een werveling aan gebeurtenissen. Maar die verwijzen steeds naar die ene, lege plek, naar Katrien Deschryver, een plek waarmee de lezer zich op zijn beurt meer en meer mee wil identificeren.

Tom Lanoye

Tom Lanoye (b. 1958) is een van de populairste en meest gewaardeerde Vlaamse auteurs. Hij ging van start als dichter en criticus, maar zijn huidige faam dankt hij aan zijn proza, zijn theaterteksten, zijn columns met politiek-maatschappelijke inslag en zijn optredens als performer. In het…

lees meer

Details

Zwarte tranen (1999). Fictie, 520 pagina's.

Uitgeverij

Prometheus

Herengracht 540
NL - 1017 CG Amsterdam
The Netherlands
Tel: +31 20 624 19 34
Fax: +31 20 622 54 61

E-mail:
r.palache@pbo.nl
Website:
http://www.uitgeverijpromethe…

lees meer